| 53.- CẨN MẬT : | 53.- CONFIDENTIALITY: |
| Biến động là nguồn gốc của kỳ chính, gặp việc chẳng hé môi, dùng binh chẳng nói năng. | Change is the source of the unexpected and the orthodox. When an event occurs, do not reveal it; when deploying troops, do not speak of it. |
| Cho nên khi có việc, không gì hơn được trước, khi động không gì hơn kín lặng, khi dùng không gì hơn bất ngờ, khi lập mưu không gì bằng đừng cho ai biết. | Therefore, when there is an action, nothing is better than taking the initiative; when moving, nothing is better than silence; when employing, nothing is better than surprise; when devising a plan, nothing is better than keeping it secret. |
| 54.- HƯ THỰC : | 54.- THE VAGUE AND THE REAL (DECEPTION): |
| Kẻ thắng trước thì trước hết tỏ ra mình yếu hơn địch cho nên sĩ số chỉ bằng nửa mà sức đánh gấp bội địch. | The one who wins first is the one who first shows himself to be weaker than the enemy, so the number of soldiers is only half, but the fighting strength is double the enemy’s. |
| Cho nên chưa thấy thắng mà đã đánh, dầu đông quân cũng sẽ thất bại. Kẻ đánh giỏi ở yên thì không lộn xộn, thấy thắng được thì dấy binh đánh, thấy không thắng được thì dừng lại. | Therefore, if one attacks before seeing victory, even with many troops, one will fail. A good fighter remains calm without confusion. If victory is seen, raise the army and attack; if not, stop. |
| Ngày xưa kẻ giỏi dùng binh trong lòng muốn như thế nhưng tỏ ra ngoài rằng mình không muốn như thế, khiến cho địch ngờ rằng mình không muốn như thế, để thi hành ý muốn của mình đúng như thế, đó là phép vi diệu, để phá quân, bắt tướng, hàng thành, phục ấp. | In ancient times, the one skilled in warfare desired something inwardly but showed outwardly that they did not, making the enemy suspect they did not desire it, in order to execute their actual intention. This is the subtle art of destroying armies, capturing generals, subjugating cities, and conquering territories. |
| Bây giờ nếu ý muốn chẳng phải thế, thì làm ra vẻ muốn như thế, khiến cho địch ngờ rằng mình muốn như thế, để mà thi hành ý muốn riêng của mình, đó là phép vi diệu để phá quân, bắt tướng, hàng thành, phục ấp. | Now, if the actual intention is not X, one pretends to desire X, making the enemy suspect one desires X, in order to execute one’s true intention. This is the subtle art of destroying armies, capturing generals, subjugating cities, and conquering territories. |
| Cho nên việc bày ra ngoài là ảnh. Cho nên làm ra cho người thấy, nhưng không có ý ấy, thì trong ảnh lại có ảnh hiện ra. Hai gương cùng treo soi nhau, đã sâu kín lại càng sâu kín. | Thus, what is displayed outwardly is merely a shadow. Making a show for others to see, yet having no such intent, results in a shadow within the shadow. Two mirrors hung together reflecting each other: the depth becomes even more profound. |
| Địch sắp đặt mưu kế mà ta phá hoại được, địch toan đoạt lợi ta mà ta ngăn chặn được, ắt là cơ trí của địch phải thất bại. Chúng giả vờ khêu chọc ta để đánh úp ta, ta phá được. Chúng giả phô trương, ta phá được. Chúng giả đánh, ta phá lực lượng của chúng. Chúng dẫn dụ lừa dối ta, ta phá hỏng mưu mô của chúng. Hoặc ta dùng cách giả trá để phá chúng, hoặc ta dùng cách tín thực để phá chúng. | If the enemy sets a plan and we can ruin it, if the enemy schemes to seize our advantage and we can block it, the enemy’s resourcefulness must fail. If they feign provocation to ambush us, we ruin it. If they feign grand display, we ruin it. If they feign an attack, we destroy their forces. If they lure and deceive us, we ruin their scheme. We may use deceit to ruin them, or we may use sincerity and truth to ruin them. |
| Hư thì không thực, giả trá thì không tạo công. Thực thì không hư, thành việc thì được kết quả. Vận hành ở đất không có, lay chuyển ở mối đầu đứng yên. Sâu kín tối tăm. Địch muốn làm nhưng chẳng lo toan được. Địch muốn mưu đồ nhưng chẳng có tâm trí để làm việc ấy, đó là sự thần diệu của cách biến hóa hư không vậy. | The false is not real; deceit does not achieve merit. The real is not false; achieving a task yields results. Operating on non-existent ground, shifting the starting point while standing still. Deep and dark. The enemy desires to act but cannot plan for it. The enemy desires to scheme but lacks the mental capacity to do so. That is the divine subtlety of the void’s transformation. |
| 55.- XỬ THẾ : | 55.- CONDUCT: |
| Bỏ mình để báo ơn Chúa mà không khiến được sĩ tốt đồng lòng cùng chết, như thế chẳng phải là tướng giỏi thành công. | Sacrificing oneself to repay the Lord’s grace, yet failing to make the soldiers willingly die together, is not the success of a good general. |
| Cùng sĩ tốt ăn uống mà về sau quên lúc đói khát trên ngựa. Cùng sĩ tốt hưởng bổng lộc mà về sau quên việc xông pha nguy hiểm. Cùng sĩ tốt thức ngủ nhưng về sau quên việc đánh dẹp gian lao. Lo điều lo của sĩ tốt, cùng chịu điều khổ của sĩ tốt, những về sau quên vết thương tên bắn. | Sharing meals with soldiers but later forgetting the hunger and thirst on horseback. Sharing rewards and stipends with soldiers but later forgetting the danger of rushing forward. Staying awake and sleeping with soldiers but later forgetting the hardship of suppression and fatigue. Sharing the soldiers’ worries, enduring the soldiers’ suffering, but later forgetting the wounds from arrows and shots. |
| Việc đã xong thì tình phải tròn. Cho nên chiến đấu là điều trọng yếu, chịu thương tích chết chóc là phận sự, xông pha gươm dáo, tranh đi trước người là nhiệm vụ, nhưng nếu không biết đường lối thì đó là việc nguy hiểm. Kẻ quên mình ở hoàn cảnh nguy hiểm mà lại vui vẻ được, kẻ ấy sẽ ăn vật độc như ăn kẹo. | Once the task is done, the bond must be complete. Combat is crucial; enduring injury and death is a duty; charging through swords and spears, competing to go first, is an obligation. But if one does not know the method, it is a dangerous act. The person who forgets themselves in a dangerous situation and remains joyful will consume poison as if it were candy. |
| 56.- CHIẾN LƯỢC : | 56.- STRATEGY: |
| Đem binh uy hiếp chỗ mà thiên hạ không biết, chế ngự chỗ mà thiên hạ không dám cựa, đánh vào chỗ mà thiên hạ không thể giữ, trấn giữ chỗ mà thiên hạ không dám đánh, chạy vào chỗ mà thiên hạ không thể chống cự, rời bỏ chỗ mà thiên hạ sẽ không đến. | Deploy troops to threaten places the world is unaware of, control positions the world dares not stir, attack positions the world cannot defend, garrison positions the world dares not attack, retreat into places the world cannot resist, and abandon places the world will not go. |
| Ta trấn nhiếp chỗ nào thì thị uy ở chỗ ấy khiến cho địch chưa dùng binh mà đã sợ ta. Đến khi dùng binh mà địch không chống nổi ta thì bởi chúng đã một lần sợ ta rồi nên ngàn năm chúng cũng sẽ sợ tài của ta. | Wherever we establish control, we display our might there, causing the enemy to fear us even before deploying troops. When we deploy troops and the enemy cannot resist us, it is because they have feared our talent once, and will fear it for a thousand years. |
| 57.- THẾ CHỦ ĐỘNG : | 57.- PROACTIVE STANCE (INITIATIVE): |
| Tới lui đánh giữ đều do nơi ta, đó là có cơ đánh thắng. Do ta thì ta chế ngự được địch, do địch thì bị địch chế ngự. Ta muốn chế ngự địch mà dầu địch không muốn cũng không cưỡng lại được, đó là do ta sắp đặt khiến cho phải được như thế. | Advancing, retreating, attacking, and defending are all dictated by us: this is having the basis for victory. If it is dictated by us, we control the enemy; if dictated by the enemy, we are controlled by the enemy. If we wish to control the enemy, even if the enemy resists, they cannot prevail. This is because of our arrangements that force the situation to be so. |
| 58.- TÁNH TỰ NHIÊN : | 58.- NATURAL ESSENCE: |
| Tự tánh thì chẳng có gì mà chẳng chứa đựng. Quen làm một việc lâu ngày ắt là đem dùng được tự nhiên. Cho nên kẻ giỏi dùng binh thì chẳng thấy gì ngoài việc binh, chẳng luận đàm gì ngoài mưu lược, chẳng trị chỗ nào mà không biến hóa xen trộn. | The true nature contains everything. Habitual practice of a task for a long time leads to its natural application. Thus, the one skilled in warfare sees nothing outside of military matters, discusses nothing outside of strategy, and governs no place without blending and transforming. |
| Đó là khi thấy việc biến xẩy tới thì chẳng cần chờ an bài bèn tính toán so đo để trong mọi việc kinh dinh chẳng có điều gì mà không hoà hợp, ổn thỏa. Trời tự nhiên mà vận hành, đất tự nhiên mà ngưng tụ. Việc binh thi hành tự nhiên cho nên chẳng bao giờ mà không thắng. | Therefore, upon seeing a change occur, they do not wait for arrangement but immediately calculate and weigh, so that in all affairs managed, there is nothing that is not harmonious and stable. Heaven operates naturally, and Earth condenses naturally. Military action is carried out naturally, thus it never fails to achieve victory. |
| 59.- THÁNH ĐẠO : | 59.- THE WAY OF THE SAGE: |
| Dùng mưu trí để hàng phục thiên hạ mà thiên hạ chịu khuất phục mưu trí của mình thì mưu trí ấy cũng chưa phải là tối thắng. Dáng hình pháp để chế ngự thiên hạ, mà thiên-hạ chịu theo hình pháp thì hình pháp ấy cùng chẳng có gì hay. Dưới mưu trí hay hình pháp đều chẳng phải là điều hay nhứt trong những điều hay. Ngày xưa Thánh Võ giữ thế mà chẳng vây thành, chẳng đánh lũy chẳng bày trận, đó là nhờ nương náu ở chỗ hư không và dựa vào chỗ ít oi. | Using strategy to subjugate the world, yet the world yields to that strategy, means the strategy is not yet supreme. Applying criminal law to control the world, yet the world complies with that law, means the law is not necessarily excellent. Below strategy and criminal law, neither is the best of the good things. In ancient times, the Sagely and Martial maintained order without besieging cities, attacking ramparts, or arranging formations; this was by relying on the void and drawing strength from the sparse. |
| Un đúc trong thế không tranh mà được vậy. Sâu xa trong sạch, tang tình tang… (1) | Forged in the stance of non-contention, yet achieving success. Deep and pure, tang tinh tang… (1) |
| 60.- TIẾT CHẾ : | 60.- MODERATION / RESTRAINT (TIẾT CHẾ): |
| Ngày xưa, Vua Đường Thái Tôn hỏi Lý Tịnh rằng: – Hiện nay, về tướng súy chi có Lý Tích, Đạo Tông và Tiết Vạn Triệt. Nhưng trừ Đạo Tông là chỗ thân thuộc để riêng ra ngoài, thì ai có thể kham được việc lớn? | In ancient times, Emperor Taizong of Tang asked Li Jing: “Currently, among the commanders, there are Li Ji, Dao Zong, and Xue Wan Chuo. But setting Dao Zong aside as he is a relative, who is capable of handling great affairs?” |
| Lý Tịnh đáp: – Bệ hạ thường nói Lý Tích và Đạo Tông dùng binh không thắng lớn mà cũng không thua to. Còn Vạn Triệt nếu không thắng lớn thì phải thua to. Nhân nghe thánh ngôn của Bệ Hạ, thần cạn nghĩ rằng: Không cần thắng lớn mà cũng không thua to đó là binh có tiết chế. Nếu chỉ một là thắng lớn, hoặc một là thua lớn, thì đó chỉ là may mắn mà được thành công. Cho nên Tôn Võ nói rằng: Tướng đánh giỏi luôn luôn đứng vào thế không thua nhưng không bỏ lỡ cơ hội đánh bại quân địch. Đó là nhờ sự tiết chế ở nơi ta vậy. | Li Jing replied: “Your Majesty often says that Li Ji and Dao Zong command armies without great victories and without great defeats. As for Wan Chuo, if he doesn’t achieve great victory, he will suffer a great defeat. Having heard Your Majesty’s wise words, your servant humbly believes: Not needing a great victory and also not suffering a great defeat is the mark of an army with restraint. If it’s either a great victory or a great defeat, success is merely due to luck. Therefore, Sun Wu said: A good general always maintains a position of not losing, but does not miss the opportunity to defeat the enemy. This is thanks to restraint on our part.” |
| 61.- CÁC ĐIỀU CHỦ YẾU TRONG BINH PHÁP: | 61.- KEY ELEMENTS OF MILITARY STRATEGY: |
| Vua Đường Thái Tôn hỏi Lý Tịnh rằng: – Trong binh pháp, những điều thâm yếu nhất là gì? | Emperor Taizong of Tang asked Li Jing: “In military strategy, what are the most profound and essential elements?” |
| Lý Tịnh đáp: – Thần thường chia ra ba bậc để cho học giả nghiên cứu dần dần. | Li Jing replied: “Your servant often divides it into three levels for scholars to study gradually.” |
| Thứ nhất là đạo | The first is the Way (Đạo) |
| Thứ hai là trời đất | The second is Heaven and Earth |
| Thứ ba là tướng pháp | The third is the General’s Method (Tướng Pháp) |
| Lý thuyết về đạo rất là tinh vi. Điều mà dịch học gọi là thông minh, duệ trí, thần võ nhưng không cần phải giết người, chính là cái ấy. | The theory of the Way is extremely subtle. What the I Ching calls brilliant intelligence, keen wisdom, and divine martiality, yet without needing to kill, that is it. |
| Lý thuyết của trời là âm dương, lý thuyết của đất là khó dễ. Kẻ dùng binh có thể lấy âm, đoạt dương, lấy khó đánh dễ. Mạnh Tử gọi thiên thời, địa lợi, chính là cái ấy. | The theory of Heaven is yin and yang; the theory of Earth is difficulty and ease. The one who commands troops can seize yin, conquer yang, and use difficulty to strike ease. What Mencius called the timing of Heaven and the advantage of Earth, that is it. |
| Lý thuyết của tướng pháp là dùng người, dùng vật cho có hiệu quả. Sách Tam Lưọc nói được kẻ sĩ là tốt, Quản Trọng nói đồ sắc bén, bền bỉ, chính là cái ấy. | The theory of the General’s Method is the effective use of people and resources. What the San Lue (Three Strategies) calls gaining the service of scholars is good, and what Guan Zhong called sharp and durable tools, that is it. |
| 62.- SÁCH LƯỢC: | 62.- POLICY/TACTICS: |
| Vua Đường Thái Tôn nói: Tuy nhiên, ta cho rằng không đánh mà khuất phục được binh của người, đó là thượng sách. Trăm đánh trăm thắng là trung sách. Đào hào sâu, đắp lũy cao để tự phòng thủ là là hạ sách. Lấy ba bậc ấy cũng có thể so sánh với ba bậc trong sách của Tôn Võ. | Emperor Taizong of Tang said: “However, I believe that subduing the enemy army without fighting is the highest policy (Thượng Sách). Winning a hundred out of a hundred battles is the middle policy (Trung Sách). Digging deep trenches and building high ramparts for self-defense is the lowest policy (Hạ Sách). These three levels can also be compared with the three levels in Sun Wu’s book.” |
| Lý Tịnh đáp: Xem văn và xét việc cũng thấy có chỗ sai biệt. Trương Lương, Phạm Lãi, Tôn Võ bỗng nhiên đi biệt tích, không biết là đi đâu, nếu không phải là hạng người biết đạo, thì sao có thể làm được như thế? Như Nhạc Nghị, Quản Trọng, Gia Cát Lượng đánh thì thắng, giữ thì vững, nếu không biết xét thiên thời, địa lợi thì sao có thể làm được như thế? Sau nữa Vương Mãnh giữ nhà Tần, Tạ An giữ nhà Tần, nếu không biết dùng tướng súy, chọn nhân tài đề giữ gìn hoàn bị, sao có thế làm được như thế? Cho nên người học tập về binh pháp, trước hết đi từ bậc dưới, để tiến lên bậc giữa, rồi từ bậc giữa tiến lên bậc trên, ắt là dần dần có thể đi tới chỗ sâu xa. Nếu không làm như thế thì chỉ là nói suông, dầu có chép và đọc tụng cũng vô ích, không thể dùng được vậy. | Li Jing replied: “Examining the texts and judging the deeds reveals some differences. Zhang Liang, Fan Li, and Sun Wu suddenly vanished without a trace; if they were not people who knew the Way, how could they have done so? As for Yue Yi, Guan Zhong, and Zhuge Liang, they won when they attacked and were steadfast when they defended; if they did not know how to assess the timing of Heaven and the advantage of Earth, how could they have done so? Furthermore, Wang Meng defending the State of Qin, and Xie An defending the State of Qin; if they did not know how to utilize commanders and select talents for complete protection, how could they have done so? Therefore, one who studies military strategy must start from the lowest level, proceed to the middle level, and then from the middle level advance to the highest level, and will gradually be able to reach profound depths. If one does not do this, it is mere empty talk; even if one copies and recites, it is useless and cannot be employed.” |
| Vua Thái Tôn nói: Các đạo gia rất kỵ việc ba đời làm tướng, nên không dám truyền bừa bãi mà cũng không dám truyền, khanh nên cẩn thận về chỗ ấy. Lý Tịnh lạy tạ mà lui về, truyền hết sách binh pháp cho Lý Tích. | Emperor Taizong said: “Daoists are very wary of three generations serving as generals, thus they dare not pass down their knowledge carelessly. You should be cautious about this.” Li Jing bowed and withdrew, passing on all his military strategy books to Li Ji. |
| 63.- ĐỨC TÍNH: | 63.- VIRTUES (OF THE COMMANDER): |
| Binh ở chốn chiến trường, đứng vào nơi chết chóc, quyết chết thì được sống, cầu sống thì phải chết. Người tướng giỏi giống như đứng trên thuyền thủng đáy, nằm dưới nhà đang cháy, hoàn cảnh ấy khiến cho kẻ có cơ trí cũng không kịp mưu tính được gì, kẻ dõng cảm cũng không kịp nổi giận, như thế mới có thể chống cự với quân địch. Cho nên trong các điều hại của sự dụng binh, sự do dự là lớn nhất, tai nạn của ba qua sinh ra do sự hồ nghi. | The army is on the battlefield, standing in the place of death. Determined to die, one lives; seeking life, one dies. A good general is like standing on a leaky boat or lying under a burning house. Such circumstances leave the resourceful no time to scheme, and the brave no time to get angry. Only in this way can one resist the enemy. Therefore, among the harms of military deployment, hesitation is the greatest; the disaster of the three halberds arises from suspicion. |
| Cho nên năm điều hay giỏi của tướng súy là: | Therefore, the five excellent qualities of a commander are: |
| Thứ nhất: sửa trị | First: Rectification/Discipline (sửa trị) |
| Thứ hai: phòng bị | Second: Preparedness (phòng bị) |
| Thứ ba: quả cảm | Third: Courage (quả cảm) |
| Thứ tư: kỷ luật (giới cấm) | Fourth: Discipline (Prohibitions) (kỷ luật) |
| Thứ năm: giản ước. | Fifth: Simplicity/Frugality (giản ước) |
| Biết trị yên thì có thể trị nhiều người giống như trị ít người. | Knowing how to govern peacefully allows one to govern many as if governing few. |
| Biết phòng bị thì đi ra cửa giống như đi gặp địch. | Knowing preparedness means stepping out the door is like meeting the enemy. |
| Có tính quả cảm thì khi gặp địch, chẳng còn cầu sống. | Having courage means when facing the enemy, one no longer seeks life. |
| Biết khép vào kỷ luật thì khi gặp nguy nan, cũng giống như lúc bắt đầu đánh. | Knowing how to follow discipline means when encountering danger, it is as if the battle is just beginning. |
| Có tính giản ước thì ban pháp lệnh rõ ràng mà không phiền phức. | Having simplicity means issuing clear and uncomplicated commands. |
| Khi chịu mệnh rồi, nguời tướng không kịp từ giã gia đình, phá địch xong rồi mới nói chuyện trở về, đó là lễ nghi của tướng súy. | Once the mandate is received, the general does not have time to say goodbye to family; only after defeating the enemy does he speak of returning. That is the ritual of a commander. |
| Cho nên ngày ra binh, chỉ mong chết vinh mà không cầu sống nhục. | Therefore, on the day the army marches out, one only hopes for an honorable death and does not seek a shameful life. |
| 64.- THAM MƯU: | 64.- STRATEGIC COUNSEL: |
| Việc binh có bốn quân cơ: | Military affairs have four strategic foundations (quân cơ): |
| Thứ nhứt: khí cơ | First: The Qi (Spirit/Morale) Foundation (khí cơ) |
| Thứ nhì: đia cơ | Second: The Earth (Terrain) Foundation (đia cơ) |
| Thứ ba: sự cơ | Third: The Event (Situational) Foundation (sự cơ) |
| Thứ tư: lực cơ | Fourth: The Strength (Force) Foundation (lực cơ) |
| Quân dầu có ba cánh, đông tới trăm vạn, mọi việc sắp bày to hay nhỏ đều do ở một người: đó là khí cơ. | Although the army has three wings and is as numerous as a million, all major or minor arrangements are up to one person: that is the Qi Foundation. |
| Đường sá chật hẹp, hiểm trở, núi cao bít nghẽn, một người trấn giữ có thể ngăn chận một ngàn người không qua được, đó là địa cơ. | Narrow and dangerous roads, high mountains blocking the way—one person guarding it can prevent a thousand from passing: that is the Earth Foundation. |
| Khéo sắp đặt việc gián điệp khiến khinh binh lui tới phân tán kắp nơi, khiến cho vua tôi oán nhau, trên dưới đổ lỗi cho nhau, đó gọi là sự cơ. | Skillfully arranging espionage to cause light troops to retreat and scatter everywhere, causing the ruler and officials to resent each other, and superiors and subordinates to blame each other: that is called the Event Foundation. |
| Biết rõ bốn điều ấy, có thể làm tướng súy được. | Knowing these four things clearly, one can become a commander. |
| (*) | (*) |
| Ghi chú của Natphung: * Không thấy nói đến phần lực cơ. | Natphung’s Note: The Strength Foundation (lực cơ) is not mentioned. |
| 65.- NGHIÊM CHỈNH: | 65.- SOLEMNITY/STRICTNESS: |
| Chiêng trống phải làm cho tai khiếp uy | Gongs and drums must strike fear in the ear. |
| Cờ xí phải làm cho mắt khiếp uy | Flags and banners must strike fear in the eye. |
| Cấm lệnh, hình phạt phải làm cho tâm khiếp uy | Prohibitions and punishments must strike fear in the heart. |
| Âm thanh làm cho tai khiếp uy thì không thể không trong trẻo. | Sound that strikes fear in the ear must be clear. |
| Màu sắc làm cho mắt khiếp uy thì không thể không sáng. | Color that strikes fear in the eye must be bright. |
| Hình pháp làm cho lòng khiếp uy thì không thể không nghiêm. | Law and punishment that strikes fear in the heart must be strict. |
| Ba điều ấy mà không hẳn hoi đúng đắn thì dầu được nước cũng sẽ bị địch đánh bại. | If these three things are not entirely correct, even if one gains the nation, one will be defeated by the enemy. |
| Cho nên mới nói rằng: Tướng vẫy tay về phía nào, thì không thể không đi theo phía ấy, tướng chỉ tay vào nơi nào thì không thể không tới nơi ấy mà chết. | Therefore, it is said: Whichever direction the general waves their hand, one cannot help but follow that direction; wherever the general points their finger, one cannot help but go there to die. |
| 66.- UY QUYỀN VÀ TÀI ĐỨC: | 66.- AUTHORITY AND TALENT/VIRTUE: |
| Kẻ làm tướng, trời không chế ngự được, đất không chế ngự được, người không chế ngự được, không thể chọc giận, không thể dùng của cải mua chuộc. Lòng nóng giận, tai điếc mắt mù, lấy ba cái ấy để dẫn dắt người, điều ấy thực là khó. | A general cannot be controlled by heaven, cannot be controlled by earth, cannot be controlled by man, cannot be provoked, and cannot be bought with wealth. [Taking] a heart full of anger, deaf ears, and blind eyes—to use these three things to lead people is truly difficult. |
| 67.- XỬ THẾ: | 67.- CONDUCT: |
| Các điều gian lao của quân đội, tướng súy phải nếm trải trước đã. Trời nắng không che lọng, trời lạnh không mặc áo cầu dầy, gặp chỗ đường khó thì xuống đi chưn; giếng nước trong quân đào xong, tướng mới được uống nước; cơm của lính nấu chín rồi, tướng mới được ăn; lũy trong quân xây xong rồi tướng mới được nghỉ; khi cực nhọc hoặc khi nhàn hạ, tướng phải cùng sống với quân lính: như thế tuy dùng binh lâu ngày mà quân đội vẫn mạnh mẽ, hăng hái. | The hardships of the army, the commander must experience first. No umbrella in the sun, no thick fur coat in the cold, dismounting to walk on difficult roads; after the well in the camp is dug, the general drinks; after the soldiers’ food is cooked, the general eats; after the ramparts are built, the general rests. Whether in hardship or ease, the general must live together with the soldiers: in this way, even though the army is deployed for a long time, the troops remain strong and spirited. |
| Ghi chú của Natphung: * Không thấy nói đến phần lực cơ. | Natphung’s Note: The Strength Foundation (lực cơ) is not mentioned. |
| 68.- KHINH VÀ SỢ: | 68.- CONTEMPT AND FEAR: |
| Dân không thể có hai ý. Sợ ta thì khinh địch, sợ địch thì khinh ta. Thấy bị khinh thì bại, giữ được uy thì thắng. Nếu một tướng súy hiểu rõ nguyên tắc ấy thì các lại sĩ sợ tướng ấy lắm. | The people cannot have two intentions. Fearing us, they hold the enemy in contempt; fearing the enemy, they hold us in contempt. Seeing contempt leads to defeat; maintaining authority leads to victory. If a commander clearly understands this principle, the officials will greatly fear that general. |
| Lại sĩ sợ tướng, thì sĩ tốt sợ lại sĩ và quân địch sẽ sợ sĩ tốt của ta. Cho nên muốn biết phép thắng bại thì trước hết phải biết cân nhắc hai viêc khinh sợ. | Officials fear the general, so soldiers fear the officials, and the enemy will fear our soldiers. Therefore, to know the method of victory and defeat, one must first be able to weigh the two matters of contempt and fear. |
| 69.- UY NGHIÊM VÀ ÂN HUỆ: | 69.- AUTHORITY/AWE AND BENEVOLENCE: |
| Nếu lòng người chẳng vui thuận thì ta không thể sai khiến họ, nếu lòng người chẳng uy nghiêm thì ta không thể thành công. Dưới thương yêu thì thuận, trên uy nghiêm thì ngay thẳng. Thương yêu thì không ngay thẳng, uy nghiêm thì không xúc phạm. Cho nên bậc tướng giỏi chỉ lo hai việc thương yêu mà lập uy mà thôi. | If the hearts of men are not willingly compliant, we cannot command them; if the hearts of men are not awe-inspiring, we cannot succeed. Affection from below leads to compliance; awe from above leads to uprightness. Affection without uprightness, awe without offense. Therefore, a good general only concerns themselves with the two matters of affection and establishing awe. |
| Uy nghiêm nhờ không đổi, | Authority relies on consistency, |
| Ân huệ bởi kịp thời | Benevolence relies on timeliness, |
| Cơ trí nhờ ứng biến | Resourcefulness relies on adaptation, |
| Đánh được nhờ trị khí | Victory relies on controlling morale, |
| Công hãm nhờ ý bày | Attack relies on devised intention, |
| Giữ kỹ nhờ sắp ngoài | Steadfast defense relies on outward arrangement, |
| Không lầm nhờ tính số | Avoiding errors relies on calculation, |
| Không nguy nhờ dự bị | Avoiding danger relies on preparation, |
| Cẩn thận do sợ nhỏ | Caution stems from fearing the small, |
| Trí dũng nhờ coi lớn | Wisdom and courage stem from seeing the big picture, |
| Trừ hại do dám giết | Eliminating harm stems from daring to kill, |
| Được người nhờ người dưới | Gaining people relies on subordinates, |
| Khinh lờn bởi dùng ngờ | Being slighted is due to suspicion in deployment, |
| Ác nghiệt tại hay giết | Cruelty lies in frequent killing, |
| Thiên lệch bởi lo riêng | Bias stems from self-interest, |
| Chẳng lành vì nghe ác | Misfortune comes from listening to evil, |
| Quá độ vì lấy hết của dân | Excessiveness comes from taking everything from the people, |
| Không sáng vì nghe can gián | Lack of clarity comes from not listening to counsel, |
| Không đủ vì dấy bừa | Insufficiency comes from rash action, |
| Cạn hẹp vì xa hiền | Shallowness stems from distancing the virtuous, |
| Mang họa bởi tham lợi | Bringing disaster stems from greed for profit, |
| Mang hại vì gần người thấp | Bringing harm stems from associating with the lowly, |
| Mất vì không có chỗ giữ | Loss is due to having no place to defend, |
| Nguy khốn bởi không hiệu lệnh | Peril is due to lack of command. |
| 70.- NHÂN NGHĨA: | 70.- BENEVOLENCE AND RIGHTEOUSNESS: |
| Khi dùng binh, không được đánh thành không lỗi, không được giết người vô tội. | When deploying troops, one must not attack an innocent city, and must not kill innocent people. |
| Giết cha mẹ, anh em của người, bắt con cái của người làm tôi tớ hầu thiếp, đó là cướp bóc. Cho nên việc binh chỉ là trừ bạo dẹp loạn, ngăn chận điều bất nghĩa. | Killing others’ parents and siblings, taking their children as servants and concubines: that is plunder. Therefore, military action is only for suppressing the tyrannical, quelling chaos, and stopping unrighteousness. |
| Tại nơi dùng binh, nhà nông không bỏ ruộng, kẻ mua bán không rời chợ, kẻ sĩ đại phu không rời nơi quan phủ. Sở dĩ các điều ấy được thực hiện, đó là nhờ việc điều binh chỉ do tay một người. Nhờ đó dùng binh không đổ máu mà lại được thiên hạ thương yêu. | Where troops are deployed, farmers do not abandon their fields, merchants do not leave the marketplace, and scholars and officials do not leave their offices. The reason these things are possible is that the command of the army is solely in the hands of one person. Thanks to this, military deployment avoids bloodshed and earns the love of the world. |
| 71.- GIẾT VÀ THƯỞNG: | 71.- KILLING AND REWARDING: |
| Giết là để làm sáng tỏ võ đức. Giết một người mà làm ba quân chấn động, giết một người để muôn người làm điều lành thì nên giết. | Killing is to illuminate martial virtue. If killing one person shakes the entire army, and killing one person inspires ten thousand to do good, then the killing should be done. |
| Khi giết nên giết người lớn, khi thưởng nên thưởng người nhỏ, nếu đáng giết dầu là người cao quý cũng giết, đó là phép tra xét người trên của hình pháp. Thưởng cho đến kẻ chăn trâu cắt cỏ, đó là cách thưởng kẻ hạ lưu. Có thể tra xét người trên, tưởng thưởng kẻ dưới, đó là võ đức của tướng súy, cho nên bậc chúa loài người thường trọng tướng. | When killing, one should kill the great; when rewarding, one should reward the humble. If a person is worthy of death, even if they are noble, they should be killed: this is the method of criminal law for investigating superiors. Rewarding even the cowherd and grass cutter: this is the way to reward the lowly. Being able to investigate superiors and reward subordinates is the martial virtue of a commander; therefore, the ruler of men often highly values the general. |
| 72.- UY QUYỀN: | 72.- AUTHORITY: |
| Kẻ làm tướng, trên chẳng bị ngăn bởi trời, dưới chẳng bị ngăn bởi đất, giữa chẳng bị ngăn bởi người. Cho nên việc binh là việc dữ, kẻ nào tranh giành thì hại đức. Tướng là hạng quen giết người cho nên bất đắc dĩ mới dùng tướng. | A general is not constrained by heaven above, not constrained by earth below, and not constrained by man in between. Therefore, military affairs are brutal; whoever contends harms their virtue. The general is one who is accustomed to killing, thus a general is only used as a last resort. |
| Trên chẳng có trời, dưới chẳng có đất, sau lưng chẳng có vua, trước mặt chẳng có địch. Binh của một người như cọp như sói, âm thầm, rung chuyển, thiên hạ đều phải sợ sệt. | No heaven above, no earth below, no king behind, no enemy in front. The army of one person is like a tiger or a wolf, silently shaking [the world]; all under heaven must be fearful. |
| 73.- BIẾN HÓA: | 73.- TRANSFORMATION: |
| Binh thắng giống như nước. Nước là vật rất mềm yếu, nhưng ở trên chỗ gò núi hóa thành băng đá chẳng khác khi chuyên nhất thì sắc bén như gươm Mạc Tà, cứng nhọn như sừng tê. Hình tượng của ba quân nếu biết biến hóa theo phép kỳ chính thì thiên hạ không thể chống cự lại. | The victorious army is like water. Water is an extremely soft and weak substance, but on a mountain top, it turns into ice and rock, no different from when it is focused, sharp as the Mo Ye sword, and hard and pointed as a rhinoceros horn. If the formation of the three armies knows how to transform according to the principles of the unexpected and the orthodox, the world cannot resist it. |
| 74.- NHÂN HÒA: | 74.- HUMAN HARMONY: |
| Cho nên mới nói rằng: Dùng kẻ hiền thì không cần chọn ngày giờ mà chỉ cần lợi ích. Pháp luật sáng suốt, hiệu lệnh đắn đo thì không cần bói toán, công việc cũng sẽ tốt lành. Biết quí trọng công lao thì không cần cầu đảo cũng được phước may. | Therefore, it is said: When utilizing the virtuous, there is no need to select the day or hour; only benefit is required. When laws are clear and commands are well-considered, there is no need for divination; the task will be successful. Knowing how to value merit means there is no need for prayer to gain fortune. |
| Lại có nói: Thời trời chẳng bằng đất lợi, đất lợi chẳng bằng người hòa. Các thánh xưa chỉ biết thận trọng nhân sự mà thôi. | It is also said: The timing of Heaven is not as good as the advantage of Earth; the advantage of Earth is not as good as the harmony of Man. The ancient sages only knew to be cautious with human affairs. |
| 75.- TỔ QUỐC TRÊN HẾT: | 75.- NATION ABOVE ALL: |
| Ngày chịu mệnh tướng liền quên nhà, kéo quân đóng trại thì quên người thân, cầm dùi đánh trống thì quên mình. | The day the general receives the mandate, he immediately forgets his home; when the army is deployed and sets up camp, he forgets his relatives; when holding the drumstick to beat the drum, he forgets himself. |
| 76.- PHÒNG NGỪA: | 76.- PREVENTION: |
| Khi Ngô Khởi ra trận, hai bên tả hữu dâng kiếm. Khởi nói rằng: Tướng chỉ trông coi cờ trống, gập nguy nan thì quyết đánh, lo điều khiển ba quân, đó là việc của tướng. Chỉ cầm một thanh kiếm, đâu phải là việc của tướng. | When Wu Qi went to battle, his aides presented him with a sword. Wu Qi said: “The general only oversees the flags and drums, decides to fight in times of danger, and worries about commanding the three armies. That is the general’s task. Merely holding a sword is not the general’s task.” |
| Cho nên kẻ biết đạo ắt trước hết phải lo liệu, chẳng chịu thất bại về sự không biết ngăn ngừa. Điều xấu là ở chỗ kẻ có công nhẹ dạ tiến lên cầu đánh. Quân địch lo liệu ngăn ngừa ta, ta tới thì bị địch chế ngự. Cho nên binh pháp nói rằng: Cầu có mà theo, thấy có thì giúp vào nên chủ nhân chẳng dám chống cự, nếu xúc phạm thì bị đánh tan. | Therefore, the one who knows the Way must first take precautions, never accepting failure due to lack of prevention. The flaw lies in the merit-seeking person rashly advancing to seek battle. If the enemy takes precautions against us, when we arrive, we will be controlled by the enemy. Therefore, military strategy says: Seek what is available and follow it; upon seeing availability, assist it, so the ruler dares not resist, but if provoked, will be utterly defeated. |
| 77.- MƯU TRÍ: | 77.- STRATEGY: |
| Lời nói bừa bãi, không cẩn thận thì sự phạm thượng không thể ngăn ngừa. Nước lụt, sấm sét có thể làm cho ba quân loạn lạc. Bấy giờ phải dùng mưu trí để trị yên, dẹp loạn. Thảo luận tại miếu đường để tìm kế hay. Luận việc trao mệnh để thêm long trọng. Luận cách khắc phục gian nan để thêm sắc bén. Như thế có thể đánh thắng nước địch và hàng phục họ. | Reckless and careless words cannot prevent insubordination. Floods and thunderstorms can cause the three armies to fall into chaos. At that time, strategy must be used to restore peace and quell the chaos. Discussions at the ancestral temple are for finding excellent plans. Discussions about the mandate are to add solemnity. Discussions on overcoming difficulties are to sharpen resolve. In this way, one can defeat the enemy state and subjugate them. |
| 78.- CHÂM NGÔN: | 78.- MAXIMS: |
| Việc binh có năm điểu cần nhớ: | Military affairs have five points to remember: |
| – Làm tướng thì quên nhà | – As a general, forget the home |
| – Xông pha nguy hiểm thì quên người thân | – Charging into danger, forget relatives |
| – Đánh địch thì quên mình | – Fighting the enemy, forget oneself |
| – Quyết chết thì được sống | – Determined to die, one lives |
| – Thắng gấp là hạ sách | – Rushing to victory is the lowest policy |
| Trăm người mang đủ khí giới có thể hãm trận; | A hundred people fully armed can breach a formation; |
| Ngàn người mang đủ khí giới có thể bắt địch giết tướng; | A thousand people fully armed can capture the enemy and kill their general; |
| Muôn người mang đủ khí giới có thể hoành hành giữa thiên hạ. | Ten thousand people fully armed can move freely under heaven. |
| Chuyên nhất ắt thắng; | Unity leads to victory; |
| Ly tán ắt bại; | Dispersion leads to defeat; |
| Trận dày kín thì vững chắc; | A dense formation is steadfast; |
| Tiên phong thưa thì thông suốt; | A sparse vanguard is smooth; |
| Lính sợ địch hơn sợ tướng mình thì bại. | If soldiers fear the enemy more than their own general, they will be defeated. |
| Sở dĩ biết thắng bại là nhờ so sánh tướng nhà với quân địch. Tướng nhà và quân địch cũng giống như cân và quả cân vậy. | The reason one knows victory or defeat is by comparing one’s general with the enemy’s. The general and the enemy are like a balance scale and its weights. |
| Yên tĩnh thì trị. | In tranquility, there is order. |
| Dĩ gấp thì loạn. | In haste, there is chaos. |
| 79.- SÁU ĐỨC: | 79.- SIX VIRTUES: |
| Người xưa đuổi giặc không quá trăm bước, treo cờ xí không quá hai xá (2), đó là bày tỏ đức lễ. | The ancients did not pursue the enemy beyond a hundred paces, nor did they display flags beyond two xá (2), this demonstrates the virtue of Propriety (Lễ). |
| Không dồn kẻ yếu vào thế cùng và thương xót người kẻ bị thương tích và bệnh tật, đó là bày tỏ đức nhân. | Not cornering the weak and showing compassion for the wounded and sick; this demonstrates the virtue of Benevolence (Nhân). |
| Thành thực tỏ bày ra, đó là làm sáng tỏ đức tín. | Sincerity in all display; this illuminates the virtue of Trustworthiness (Tín). |
| Giành nhau điều nghĩa mà chẳng giành nhau điều lợi, đó là bày tỏ đức nghĩa. | Competing for righteousness and not for profit; this demonstrates the virtue of Righteousness (Nghĩa). |
| Lại có thể cởi áo ra, đó là bày tỏ lòng dũng cảm. | Also being able to take off one’s armor; this demonstrates Courage (Dũng). |
| Biết đầu biết đuôi, đó là bày tỏ trí tuệ. Đem sáu đức ra mà khuyên dạy cho hợp thời để làm giềng mối cho dân chúng, đó là phép chánh trị của người xưa. | Knowing the beginning and the end; this demonstrates Wisdom (Trí Tuệ). Bringing forth these six virtues to instruct in a timely manner as the guiding principle for the populace: that is the method of ancient governance. |
| 80.- TRIỀU ĐÌNH VÀ QUÂN NGŨ: | 80.- COURT AND MILITARY: |
| Thời xưa những kẻ dung túng trong triều đình không được vào quân ngũ, những kẻ dung túng trong quân ngũ không được vào triều đình. Những kẻ dung túng trong quân ngũ được vào triều đình thì đức hạnh của nhân dân bị hư hoại. Nếu những kẻ dung túng trong triều đình được vào quân ngũ thì quân ngũ sẽ yếu ớt. | In ancient times, those who were indulged in the court were not allowed into the army; those who were indulged in the army were not allowed into the court. If those indulged in the army entered the court, the people’s virtues would be corrupted. If those indulged in the court entered the army, the army would be weak. |
| Cho nên trong nước, ngôn ngữ văn nhã và ôn hòa, tại triều mọi người đều cung kính khiêm tốn, lo sửa mình để đối xử với mọi người. Mọi người không được triệu thì không tới, không được hỏi thì không nói, khó tới dễ lui. | Therefore, within the state, language is refined and gentle; in the court, everyone is respectful and humble, focused on self-cultivation in dealing with others. People do not come unless summoned, do not speak unless asked, and are difficult to approach but easy to leave. |
| Trong quân lữ kháng chiến vững vàng, trong hàng ngũ thi đua hăng hái. Mặc quân phục, mang giáp trụ thì không lạy, ngồi trên binh xa thì không làm lễ, canh giữ ở trên thành thì không bỏ chạy, gặp cảnh nguy nan thì không tỏ ra yếu hèn. | In the army, resistance is firm, and competition within the ranks is spirited. Wearing uniform and armor, one does not bow; sitting on a war chariot, one does not perform rituals; guarding the city wall, one does not flee; encountering danger, one does not show weakness. |
| Cho nên ng hi lễ và quân pháp là bề ngoài và bề trong, văn và võ là tay mặt và tay trái. | Therefore, ritual and military law are the outside and the inside; the civil and the martial are the right hand and the left hand. |
| 81.- LÒNG NGƯỜI, SỨC MẠNH, TẬP LUYỆN, CHIẾN ĐẤU: | 81.- WILL, STRENGTH, TRAINING, COMBAT: |
| Lòng của tướng và lòng của quân sĩ là lòng của ta. Lính, xe, trâu, ngựa khỏe khoắn no đủ đó là sức mạnh. Việc răng dạy cốt là dự phòng, việc chiến đấu cốt là tiết độ. Tướng quân là thân mình, sĩ tốt là tay chưn, hàng ngũ là các ngón. | The will of the general and the will of the soldiers is our will. Soldiers, chariots, oxen, and horses being strong and well-fed is strength. The purpose of instruction is precaution; the purpose of combat is moderation. The general is the body; the soldiers are the limbs; the ranks are the fingers. |
| 82.- THỜI TRỜI, TÀI SẢN, TÀI NĂNG: | 82.- HEAVENLY TIMING, RESOURCES, TALENT: |
| Muốn chiến đấu phải được thời trời, phải có tài sản, phải thực khéo giỏi. | To fight, one must have the timing of Heaven, must have resources, and must be truly skillful. |
| Ngày giờ chẳng sai chệch, bói được quẻ tốt và hành động kín nhẹm, đó là được thời trời. | The day and hour are not deviated from, good omens are divined, and actions are secretly concealed: that is having the timing of Heaven. |
| Dân chúng có đủ, nhờ có đủ mà làm điều tốt lành, đó là có tài sản. | The populace is sufficient; thanks to sufficiency, good things are done: that is having resources. |
| Người được luyện tập, trận bày sắc bén, sắp đặt các việc hết mức để dự bị, đó là khéo giỏi. | People are trained, formations are sharp, and arrangements are made to the utmost for preparation: that is being skillful. |
| 83.- GÁI TƠ VÀ THỎ: | 83.- VIRGIN GIRL AND HARE: |
| Lúc đầu binh giống như gái tơ, nhưng về sau khi địch mở cửa thì chạy lẹ như thỏ, địch không kịp chống cự. | In the beginning, the army is like a virgin girl, but later, when the enemy opens the gate, it runs as swiftly as a hare, which the enemy cannot resist. |
| 84.- TINH THẦN: | 84.- SPIRIT: |
| Người người đều ngay thẳng, lời lời đều nóng bỏng như lửa. | Every man is upright; every word is as fervent as fire. |
| 85.- PHƯƠNG CHÂM DÙNG BINH: | 85.- PRINCIPLES OF MILITARY DEPLOYMENT: |
| Chiến xa lấy sự dày kín làm kiên cố, lính bộ lấy sự ngồi giữ làm vững chắc; giáp trụ lấy sự nặng nề làm bền bỉ; binh lấy sự nhẹ nhàng làm ưu thắng. | The war chariot takes density as its fortitude; the infantry takes maintaining a seated position as its steadfastness; armor takes heaviness as its durability; the army takes lightness as its superiority. |
| Gửi thư từ để kết thân giao hay tuyệt giao, đó gọi là lo tính đến cùng cực (dứt lo nghĩ); chọn binh tốt hay xấu, đó gọi là làm người thêm mạnh; bỏ hay dùng, cho ăn hay bắt nhịn, đó gọi là dò ý người: đó là phép chánh trị của thời xưa. | Sending letters to establish friendly relations or break off ties: that is called planning to the extreme (ending worries). Selecting good or bad soldiers: that is called strengthening the people. Abandoning or utilizing, feeding or starving: that is called probing the intentions of others. These are the methods of ancient governance. |
| Chú thích: (1) Nguyên văn trong bản scan, có lẽ do thiếu sót trong việc in ấn … | Note: (1) Original text in the scan, likely due to an omission in printing… |
| (2) Xá: ba mươi dặm. | (2) Xá: thirty lý (miles). |
| 86.- NĂM ĐIỀU KIỆN: | 86.- FIVE CONDITIONS: |
| Phép dùng binh buộc năm điều kiện: nhân ái, tín thực, trí mưu, dõng cảm, uy nghiêm, thiếu một điều cũng không thể được. | The art of military deployment requires five conditions: benevolence, trustworthiness, resourcefulness, courage, and authority. Lacking one is unacceptable. |
| 87.- BA THẾ: | 87.- THREE POTENTIALS (THẾ): |
| Việc hành binh có ba thế lớn: một là trời, hai là đất, ba là người. | Military action has three great potentials (Thế): one is Heaven, two is Earth, three is Man. |
| Thế trời là trời trăng trong sáng, năm sao đúng độ, sao chổi không sinh, thời tiết điều hòa. | The potential of Heaven is the clear sky and moon, the five stars in correct alignment, no comets appearing, and harmonious weather. |
| Thế đất thuận lợi là thành cao, bờ dốc, nước rộng ngàn dặm, cửa đá, động hẹp, đường đi khúc khuỷu như ruột dê. | The advantageous potential of Earth is high city walls, steep banks, vast water for a thousand lý, stone gates, narrow caves, and winding roads like a goat’s intestine. |
| Thế người là chúa thánh, tướng hiền, ba quân giữ lễ, sĩ tốt tuân mệnh, lương thực và giáp trụ đầy đủ, chắc chắn. | The potential of Man is a sagely ruler, a virtuous general, the three armies maintaining propriety, soldiers obeying orders, and sufficient and reliable provisions and armor. |
| Tướng giỏi thì nhân thời trời, dùng thế đất, dựa vào lợi người, cho nên hướng vào nơi nào địch cũng không đánh lại được, đó là nhờ hoàn toàn vậy. | A good general utilizes the timing of Heaven, uses the potential of Earth, and relies on the advantage of Man. Thus, wherever they turn, the enemy cannot resist. This is due to completeness. |
| 88.- NĂM TÀI VÀ MƯỜI LỖI: | 88.- FIVE TALENTS AND TEN FAULTS: |
| Tướng có năm tài và mười lỗi. | A general has five talents and ten faults. |
| – Năm tài ấy là dũng, trí, nhân, tín, trung. | – The five talents are: courage, wisdom, benevolence, trustworthiness, and loyalty. |
| Dũng thì không để cho ai xúc phạm mình. | Courage means not allowing oneself to be offended. |
| Trí thì không rối loạn. | Wisdom means not being confused. |
| Nhân thì thương dân. | Benevolence means loving the people. |
| Tín thì không lừa dối. | Trustworthiness means not deceiving. |
| Trung thì không hai lòng. | Loyalty means not being double-minded. |
| – Mười lỗi là: | – The ten faults are: |
| Dõng cảm mà khinh chết. | Courageous but scornful of death. |
| Làm gấp rút mà lòng nôn nóng. | Acting hastily with impatience. |
| Tham lam mà mong lợi. | Greedy and desiring profit. |
| Nhân ái mà bất nhẫn. | Benevolent but lacking in forbearance. |
| Có mưu trí nhưng lòng khiếp sợ. | Resourceful but fearful in heart. |
| Tín thực nhưng hay tin người. | Trustworthy but easily trusting others. |
| Có tánh liêm khiết nhưng chẳng thương người. | Having integrity but lacking compassion. |
| Có mưu trí nhưng lòng trễ biếng. | Resourceful but lazy in heart. |
| Có tánh cương nghị nhưng cậy mình. | Resolute but relying on self-will. |
| Có tánh nhu nhược mà thích dùng người. | Weak-willed but liking to employ others. |
| Dõng cảm mà khinh chết thì có trở nên hung dữ. | Courageous and scornful of death can lead to becoming ferocious. |
| Làm gấp mà lòng nôn nóng thì có thể bị làm chậm trễ. | Acting hastily with impatience can lead to being delayed. |
| Tham lam mà mong lợi thì có thể hối lộ (đút lót). | Greedy and desiring profit can lead to being bribed. |
| Nhân ái mà bất nhẫn thì có thể khuấy nhọc. | Benevolent but lacking in forbearance can lead to creating trouble. |
| Có mưu trí nhưng lòng khiếp sợ thì có thể dồn vào chỗ cùng quẫn. | Resourceful but fearful in heart can lead to being forced into a desperate situation. |
| Tín thực mà hay tin người thì có thể bị lừa dối. | Trustworthy but easily trusting others can lead to being deceived. |
| Liêm khiết mà không thương người thì có thể bị khinh lờn. | Having integrity but lacking compassion can lead to being slighted. |
| Có mưu trí nhưng lòng trễ biếng thì có thể bị đánh úp. | Resourceful but lazy in heart can lead to being ambushed. |
| Cương nghị nhưng cậy mình thì có thể thờ người. | Resolute but relying on self-will can lead to serving others. |
| Nhu nhược mà thích dùng người thì có thì có thể bị lấn hiếp. | Weak-willed but liking to employ others can lead to being oppressed. |
| 89.- DÙNG NGƯỜI: | 89.- UTILIZING PEOPLE: |
| Phải biết sử dụng những kẻ có mưu trí, những kẻ dõng cảm, những kẻ tham lam, những kẻ ngu ngốc. | One must know how to utilize the resourceful, the brave, the greedy, and the foolish. |
| Những kẻ mưu trí thì thích lập công. | The resourceful like to achieve merit. |
| Những kẻ dõng cảm thích thực hành chí hướng của mình. | The brave like to realize their ambitions. |
| Những kẻ tham lam thích chạy theo lợi lộc. | The greedy like to pursue profit. |
| Những kẻ ngu ngốc không nhìn thấy cái chết. | The foolish do not see death. |
| Tùy theo tánh tình của mỗi người mà dùng họ, đó là phép dùng người vi diệu của quân lữ. | Utilizing them according to each person’s nature—that is the subtle art of utilizing people in the military. |
| 90.- TÁM ĐIỀU TỆ HẠI: | 90.- EIGHT VICES: |
| Trong nghề làm tướng có tám điều tệ hại: | In the profession of a general, there are eight vices: |
| Thứ nhứt: Tham lam cầu mong không biết chán | First: Insatiable greed and desires |
| Thứ hai: Ghen ghét kẻ hiền tài | Second: Envy of the virtuous and talented |
| Thứ ba: Tin kẻ dèm pha, ưa kẻ nịnh hót | Third: Believing slanderers, favoring flatterers |
| Thứ tư: Liệu lường về người mà chẳng liệu lường về mình | Fourth: Assessing others but not assessing oneself |
| Thứ năm: Do dự mà không quyết định được | Fifth: Hesitating and being unable to make a decision |
| Thứ sáu: Mê say rượu ngon, sắc đẹp | Sixth: Obsessed with fine wine and beauty |
| Thứ bảy: Thích việc dối trá nhưng lòng hãi sợ | Seventh: Liking deceit but being fearful in heart |
| Thứ tám: Nói năng bừa bãi mà chẳng giữ lễ nghi. | Eighth: Speaking recklessly without maintaining propriety. |
| 91.- PHẨM CÁCH CỦA TƯỚNG SÚY: | 91.- THE CHARACTER OF A COMMANDER: |
| Người tướng có nhiệm vụ nguy hiểm, bởi vì nhiệm vụ quan trọng ắt phải nguy hiểm. Cho nên người tướng giỏi không ỷ mạnh, không cậy thế, được thương yêu mà không mừng, bị lăng nhục mà không sợ hãi, thấy lợi mà không ham, thấy rượu ngon sắc đẹp mà không mê say, một lòng liều thân vì nước mà thôi. | The general has a dangerous duty, because an important duty must be dangerous. Therefore, a good general does not rely on strength, does not presume authority, is loved but not joyful, is humiliated but not fearful, sees profit but is not tempted, sees fine wine and beauty but is not infatuated, and focuses solely on risking life for the nation. |
| 92.- ĐIỀU MONG ƯỚC: | 92.- ASPIRATIONS: |
| Bốn điều mong ước là: | The four aspirations are: |
| – Đánh thì mong dùng được kế lạ. | – In attack, aspiring to use strange/unexpected schemes. |
| – Mưu đồ thì mong được kín nhẹm. | – In planning, aspiring to keep it concealed. |
| – Quân lính thì mong được yên tĩnh. | – In the army, aspiring for tranquility. |
| – Lòng người thì mong được chuyên nhất. | – In the hearts of men, aspiring for unity. |
| 93.- TƯỚNG GIỎI: | 93.- THE GOOD GENERAL: |
| Đức tánh của người tướng giỏi là: cứng rắn mà không bị bẻ gẫy, mềm mỏng mà không bị vày vò. Cho nên có thể dùng yếu để chống mạnh, dùng mềm để chống cứng. Mềm mãi, yếu mãi thì sẽ bị tước đoạt. Cứng mãi mạnh mãi thì sẽ bị thất bại. Không cứng, không mềm, đó là lẽ thường của đạo. | The virtue of a good general is: hard yet not broken, soft yet not distorted. Thus, one can use the weak to counter the strong, and the soft to counter the hard. Remaining perpetually soft and weak will lead to being seized. Remaining perpetually hard and strong will lead to defeat. Being neither hard nor soft is the common principle of the Way. |
| 94.- HAI TÁNH XẤU: KIÊU CĂNG VÀ BIẾNG NHÁC: | 94.- TWO VICES: ARROGANCE AND LAZINESS: |
| Người tướng không thể kiêu căng. Kiêu căng thì thất lễ. Thất lễ bị người rời bỏ. Bị người rời bỏ thì quân lính sẽ phản loạn. | A general cannot be arrogant. Arrogance leads to lack of propriety. Lack of propriety leads to being abandoned by people. Being abandoned by people leads to army revolt. |
| Người tướng không thể biếng nhác, nếu biếng nhác thì việc tưởng thưởng không được thi hành chu đáo, sĩ tốt sẽ không hết lòng vâng mệnh, quân đội sẽ không lập công, nước nhà sẽ bị hư hoại, giặc cướp sẽ đầy rẫy. | A general cannot be lazy. Laziness leads to incomplete execution of rewards, soldiers not wholeheartedly obeying orders, the army not achieving merit, the nation being ruined, and bandits running rampant. |
| Khổng Tử nói: Nếu có người tài giỏi như ông Chu Công, nhưng kiêu căng và biển lận thì kẻ ấy không dùng được, không cần xét tới các đức tánh khác. | Confucius said: If there is a person as talented as Duke Zhou, but arrogant and corrupt, that person cannot be used, regardless of their other virtues. |
| 95.- NĂM ĐỨC TÍNH: | 95.- FIVE VIRTUES: |
| – Cao quý, trong sạch để khuyên đời | – Nobility and purity to inspire the world |
| – Hiếu kính để nêu danh | – Filial piety to establish reputation |
| – Tín nghĩa để giao du với bạn bè | – Trustworthiness and righteousness to associate with friends |
| – Nhân ái để dung người | – Benevolence to tolerate people |
| – Hết sức để lập công. | – Utmost effort to achieve merit. |
| Đó là năm đức tính của người tướng. | These are the five virtues of a general. |
| 96.- TÁM VIỆC XẤU: | 96.- EIGHT BAD DEEDS: |
| – Có mưu trí mà không phân biệt được phải trái. | – Resourceful but unable to distinguish right from wrong. |
| – Biết lễ nghi mà không dùng được bậc hiền lương. | – Knowing propriety but unable to utilize the virtuous and capable. |
| – Làm chính trị mà không chỉnh đốn được hình pháp. | – Engaging in governance but unable to rectify criminal law. |
| – Giàu mà không cứu giúp được kẻ nghèo. | – Rich but unable to help the poor. |
| – Có trí thức mà chẳng có thể chuẩn bị khi việc chưa thành hình. | – Having knowledge but unable to prepare when the matter is not yet formed. |
| – Lo toan mà không phòng bị được việc nhỏ kín. | – Planning but unable to prevent small, hidden problems. |
| – Khi thành đạt mà không thể tiến cử kẻ mà mình biết khả năng. | – Upon achieving success, being unable to recommend those whose abilities one knows. |
| – Thua mà không thể tự mình ngăn mình đừng hủy báng. | – Upon defeat, being unable to prevent oneself from slandering others. |
| Đó là tám việc xấu. | These are the eight bad deeds. |
| 97.- KHINH NGƯỜI: | 97.- SLIGHTING PEOPLE: |
| Kinh thư nói rằng: Khinh lờn người quân tử thì không thể được lòng hết mọi người, khinh lờn kẻ tiểu nhân thì không thể dùng hết người. | The Classic of History says: To slight the superior man means one cannot gain the hearts of all people; to slight the petty person means one cannot fully utilize all people. |
| 98.- PHÉP DÙNG BINH: | 98.- THE ART OF MILITARY DEPLOYMENT: |
| Điều cốt yếu trong việc dùng binh là: cầm nắm lòng dạ của mọi anh hùng, thi hành nghiêm chỉnh việc thưởng phạt, bao gồm nghề văn nghiệp võ, kiêm cả hai thuật cứng mềm, xem hết các thuyết lễ nghĩa, trước dùng đức rồi sau mới dùng võ lực, yên tĩnh như cá lặn, di chuyển mau lẹ như con rái cá, phá tan chỗ kín liền của giặc, bẻ gãy chỗ mạnh của giặc, dùng cờ xí rực rỡ, ban hiệu lệnh bằng chiên trống, lui như núi dời, tiến như gió mưa, dấy binh như xuống dốc, đánh mạnh như cọp dữ, bức bách nhưng dung nạp địch, lấy lợi để dụ địch, dùng lễ để giữ địch, tự hạ mình để địch sinh kiêu căng, kết thân để ly gián địch, làm cho ta thêm mạnh, mà trái lại làm cho địch suy yếu. | The essential matter in military deployment is: grasping the hearts of all heroes, strictly implementing rewards and punishments, encompassing civil and martial arts, combining both hard and soft techniques, examining all theories of propriety and righteousness, first using virtue and then using military force. Being still like a submerged fish, moving swiftly like an otter, breaking the enemy’s hidden connections, crushing the enemy’s strength, using brilliant flags and banners, issuing commands with gongs and drums, retreating like a moving mountain, advancing like wind and rain, raising the army like rushing down a slope, striking fiercely like a savage tiger, pressuring but tolerating the enemy, using profit to lure the enemy, using propriety to contain the enemy, humbling oneself to induce enemy arrogance, establishing friendly ties to sow discord among the enemy, strengthening ourselves while conversely weakening the enemy. |
| 99.- CHÁNH TRỊ CỦA TƯỚNG SÚY: | 99.- GOVERNANCE OF THE COMMANDER: |
| Ai bị nguy khốn thì làm cho họ yên ổn, ai sợ sệt thì làm cho họ vui lòng, ai phản nghịch thì đem họ trở về, ai bị oan ức thì giải cứu họ, ai cường thắng thì đè nén họ, ai yếu đuối thì nâng đỡ họ, ai nhiều mưu kế thì gần gũi họ, ai dèm pha thì lật tẩy họ, ai được của cải thì cho họ, không ỷ sức mạnh mà khinh địch, không cậy giầu có để tỏ vẻ kiêu ngạo đối với người, không cậy được yêu mến để thị uy, tính toán trước rồi sau mới dấy binh, biết chắc thắng rồi sau mới đánh, được ngọc lụa không được dùng làm của riêng, được con trai, con gái không được tự sai dùng. Như thế, khi sửa trị và ban bố mệnh lệnh mọi người đều tình nguyện chiến đấu, dùng binh không đổ máu nhiều mà địch tự thất bại vậy. | To bring peace to those in peril, to cheer up those who are fearful, to bring back those who rebel, to rescue those who are wronged, to suppress the strong and victorious, to support the weak, to associate with the resourceful, to expose slanderers, to give wealth to those who have obtained it. Do not rely on strength to slight the enemy, do not rely on wealth to show arrogance toward others, do not rely on affection to display power. Plan first, then raise the army; be sure of victory, then attack. Do not take jade and silk for private use; do not take sons and daughters for personal service. In this way, when governing and issuing orders, everyone willingly fights. Military deployment avoids much bloodshed, and the enemy defeats itself. |
| 100.- TAY CHÂN CỦA TƯỚNG SÚY: | 100.- THE COMMANDER’S LIMBS (ASSISTANTS): |
| Bậc tướng súy ắt phải có kẻ tay chân làm tim bụng, có kẻ tay chân làm tai mắt, có kẻ tay chân làm móng răng. | A commander must have assistants who serve as the heart and mind, assistants who serve as ears and eyes, and assistants who serve as teeth and claws. |
| Nếu không có người làm tim bụng thì cũng giống như người đi đêm không đuốc, không có người làm tai mắt cũng giống như ở chỗ tối tăm không biết cách vận động, không có người làm móng răng cũng giống như người đói ăn vật độc không thể nào khỏi chết. | Without the heart and mind, it is like walking at night without a torch; without ears and eyes, it is like being in darkness and not knowing how to maneuver; without teeth and claws, it is like a starving person eating poison, unable to avoid death. |
| Cho nên người tướng giỏi phải có những kẻ nghe rộng, nhiều mưu trí làm tim bụng, phải có những kẻ trầm lặng, dò xét kỹ càng, cẩn thận, kín đáo làm tai mắt, phải có những kẻ gan dạ, mạnh dạn làm móng răng. | Therefore, a good general must have those who are widely informed and resourceful to serve as the heart and mind, those who are calm, thorough, cautious, and secretive in investigation to serve as ears and eyes, and those who are brave and fierce to serve as teeth and claws. |
| 101.- TRÍ VÀ NGU: | 101.- WISDOM AND FOLLY: |
| Dùng ngu để chống trí là nghịch, dùng trí để chống ngu là thuận, dùng trí để chống trí là có cơ mưu. | Using folly to counter wisdom is opposition; using wisdom to counter folly is compliance; using wisdom to counter wisdom is having expediency. |
| 102.- BA CƠ HỘI: | 102.- THREE OPPORTUNITIES: |
| Có ba đường lối: | There are three paths: |
| – Thứ nhất là công việc; | – First is the task; |
| – Thứ hai là thế lực; | – Second is the potential/influence (thế lực); |
| – Thứ ba là tình cảm. | – Third is the sentiment/emotion. |
| Cơ hội của công việc đã xẩy tới mà không ứng biến được, là không có trí thức. | The opportunity of the task has arrived, but one cannot adapt: this is a lack of knowledge. |
| Cơ hội của thế lực đã chuyển tới mà không mưu đồ được là không có tài năng. | The opportunity of influence has shifted, but one cannot plan for it: this is a lack of talent. |
| Cơ hội của tình cảm đã phát sinh mà không thi hành được là không mạnh dạn. | The opportunity of sentiment has arisen, but one cannot execute it: this is a lack of courage. |
| Người tướng giỏi ắt nhân cơ hội mà xếp đặt để thắng trận. | A good general must seize the opportunity to make arrangements and win the battle. |
| 103.- LỀ LỐI: | 103.- PRINCIPLES/RULES: |
| Khi ra quân, phải có lề lối. Mất lề lối thì phải gặp việc bất lợi. Lề lối có 15 thứ là: | When the army marches out, there must be principles/rules. Losing the principles leads to disadvantages. There are 15 such principles: |
| Thứ nhứt: Biết lo liệu, nghĩa là rành rẽ về việc gián điệp | First: Knowing precautions, meaning being skilled in espionage |
| Thứ hai: Biết nói, nghĩa là giữ gìn lời nói | Second: Knowing speech, meaning guarding one’s words |
| Thứ ba: Mạnh dạn, nghĩa là đánh với số đông mà không nhiễu loạn | Third: Being brave, meaning fighting against large numbers without confusion |
| Thứ tư: Liêm khiết, nghĩa là thấy lợi mà vẫn nghĩ đến điều nghĩa | Fourth: Having integrity, meaning seeing profit yet remembering righteousness |
| Thứ năm: Công bằng, nghĩa là thưởng phạt đều nhau | Fifth: Being impartial, meaning rewarding and punishing equally |
| Thứ sáu: Nhẫn nhịn, nghĩa là giỏi chịu điều xấu | Sixth: Being patient, meaning being skilled at enduring hardship |
| Thứ bảy: Khoan hồng, nghĩa là dung nạp người | Seventh: Being magnanimous, meaning accommodating people |
| Thứ tám: Tín thực, nghĩa là nhận lời một cách khó khăn | Eighth: Being trustworthy, meaning making promises with difficulty |
| Thứ chín: Cung kính, nghĩa là giữ lễ đối với các bậc hiền tài | Ninth: Being respectful, meaning showing propriety to the virtuous and talented |
| Thứ mười: Sáng suốt, nghĩa là không dung nạp các điều sai lầm | Tenth: Being discerning, meaning not tolerating errors |
| Thứ mười một: Cẩn thận, nghĩa là không làm điều trái lẽ | Eleventh: Being cautious, meaning not acting against reason |
| Thứ mười hai: Nhân ái, nghĩa là giỏi nuôi dưỡng sĩ tốt | Twelfth: Being benevolent, meaning being skilled at nurturing soldiers |
| Thứ mười ba: Trung nghĩa, nghĩa là liều thân vì nước | Thirteenth: Being loyal and righteous, meaning risking life for the nation |
| Thứ mười bốn: Giữ phận, nghĩa là biết dừng, biết đủ | Fourteenth: Knowing one’s place, meaning knowing when to stop and when enough is enough |
| Thứ mười lăm: Có mưu trí, nghĩa là tự lo cho mình rồi sau lo cho người | Fifteenth: Having resourcefulness, meaning taking care of oneself before caring for others |
| 104.- TƯỚNG LÀ GỐC: | 104.- THE GENERAL AS THE ROOT: |
| Vả lại nước lấy binh làm gốc, binh lấy tướng là gốc, sĩ tốt lấy tướng làm chủ. Bởi thế muốn có binh mạnh để đánh thắng hoặc giữ vững thì trước hết phải biết dùng tướng, tìm được người phò tá rồi sau mới có thể thị uy giữa thiên hạ, làm cho mọi rợ bốn phương phải tới hàng phục, đó là gốc lớn của kẻ được nước. | Furthermore, the nation takes the army as its root; the army takes the general as its root; soldiers take the general as their master. Therefore, to have a strong army for victory or steadfast defense, one must first know how to utilize a general, find an assistant, and only then can one display authority under heaven, causing barbarians from the four directions to submit. That is the great root of one who gains the nation. |
| 105.- PHÒNG THỦ VÀ TẤN CÔNG: | 105.- DEFENSE AND OFFENSE: |
| Tướng chỉ biết dùng phép chính mà không dùng phép kỳ, đó là tướng phòng thủ. | A general who only knows the orthodox method but not the unexpected method is a defensive general. |
| Tướng chỉ biết dùng phép kỳ mà không dùng phép chính, đó là tướng chuyên về chiến đấu ( tấn công). | A general who only knows the unexpected method but not the orthodox method is a general specialized in combat (offense). |
| Tướng chuyên về kỳ hay chuyên về chính đều có thể giúp nước được cả. | A general specialized in the unexpected or specialized in the orthodox can both serve the nation. |
| 106.- QUAN SÁT: | 106.- OBSERVATION: |
| Khi dấy binh, lập dinh, đánh trận, hãy xem cờ xí lay động thế nào, lắng nghe tiếng chiêng trống, tính toán ngày giờ để xem điềm tốt xấu, tùy theo cách chuyển vận của năm hành, tùy theo sự ra vào của thần vị, để tùy cơ ứng biến mà dùng binh. | When raising the army, setting up camp, and fighting a battle, one must observe how the flags and banners move, listen to the sound of gongs and drums, calculate the day and hour to see good or bad omens, follow the movement of the Five Elements, and the coming and going of divine positions, in order to adapt to circumstances and deploy troops. |
| 107.- THIÊN TƯỚNG: | 107.- THE HEAVENLY GENERAL: |
| Nếu có bậc thiên tướng thì quân địch không biết quân ta từ đâu mà tới, thực giống như thần linh dùng binh. Quân ta không biết tướng ấy làm gì. Tướng ấy động hay tĩnh đều có tiết độ phương hướng, nắm sự thắng bại trong tay, thấy trước lòng dạ của trời đất quỷ thần nên có thể làm cho binh sĩ yên lòng. | If there is a Heavenly General (Thiên Tướng), the enemy will not know where our army comes from, truly like a divine being commanding troops. Our own army does not know what this general is doing. Whether moving or remaining still, this general has moderation and direction, holds victory and defeat in their hand, foresees the intentions of heaven, earth, spirits, and gods, and can thus reassure the soldiers. |
| 108.- TƯỚNG CẦM NẮM HẾT THẢY: | 108.- THE GENERAL CONTROLS EVERYTHING: |
| Trong biên giới, việc của trăm họ đều giao cho tướng. | Within the borders, the affairs of the populace are all entrusted to the general. |
| Ngoài biên giới, việc của nước ngoài cũng giao cho tướng. | Outside the borders, the affairs of foreign nations are also entrusted to the general. |
| 109.- KHÔNG CẦN DÙNG BINH: | 109.- NO NEED TO USE THE ARMY: |
| Ngạn ngữ nói rằng: Tướng văn, tướng võ hiểu rành việc nước thì không cần dùng binh. | The proverb says: If the civil general and the martial general thoroughly understand the affairs of the state, there is no need to use the army. |
| 110.- ĐẠI TƯỚNG: | 110.- THE GREAT GENERAL: |
| Biết mềm, biết cứng; tài hoa mà mạnh dạn; dõng cảm mà mưu cao; tròn nên có thể vận chuyển; quay về mà ngay thẳng; thông hiểu khắp muôn loài mà lòng muốn giúp thiên hạ; người thông thạo các điều trên có thể gọi là bậc đại tướng. | Knowing the soft and the hard; talented yet brave; courageous yet highly strategic; rounded so as to be able to maneuver; returning to uprightness; understanding all creation yet desiring to help the world—the person proficient in all the above can be called a Great General (Đại Tướng). |
| 111.- NƯỚC MẠNH HAY YẾU TUỲ THUỘC VÀO TƯỚNG SUÝ: | 111.- THE NATION’S STRENGTH OR WEAKNESS DEPENDS ON THE COMMANDER: |
| Cho nên nói rằng: tướng súy là người giúp nước, giúp chu đáo thì nước mạnh, giúp sơ hở thì nước yếu. Dùng tướng ắt phải xem dáng mạo, xét thần khí để biết lòng dạ như thế nào. | Therefore, it is said: the commander is the assistant to the nation. Assisting thoroughly makes the nation strong; assisting carelessly makes the nation weak. To utilize a general, one must observe their appearance and examine their spirit to know their heart. |
| Đặt làm vua cũng do nơi tướng, chọn người hiền tài để trao quyền bính, cất nhắc mà chẳng nghi ngờ, tướng súy ắt bên trong phải ứng biến cho ngay thẳng, bên ngoài phải xử sự phải thuận mệnh. Ứng biến ngay thẳng thì quân kỷ nghiêm minh, xử sự thuận mệnh thì bề tôi giữ tròn trinh tiết, dấy binh chống địch há chả là nạn chết chóc hay sao? | Appointing the ruler is also determined by the general; selecting the virtuous and talented to entrust with power, promoting them without suspicion. The commander must adapt truthfully internally and act compliantly externally. Truthful adaptation leads to strict military discipline; compliant action leads to officials maintaining their integrity. Isn’t raising an army against the enemy a matter of life and death? |
| 112.- TÀI NĂNG CỦA TƯỚNG SÚY: | 112.- THE TALENT OF THE COMMANDER: |
| Việc thành bại của quân lữ đều có thể trông thấy ở người tướng, há là hành vi của người tướng hay sao? Hành vi của người tướng là việc dùng. Trí ngang với muôn người mà nếu không dùng được muôn người thì cũng giống như kẻ ngu. Võ dũng hơn ba quân thì cũng giống như kẻ yếu đuối. Kẻ giỏi làm tướng thì đường đường chính chính nhưng cũng biết biến hóa, cứng cỏi nhưng biết thương người, nhân từ nhưng có thể chém giết, mạnh dạnh nhưng hiểu biết rành rẽ, có đầy đủ kế sách để chế ngự bọn lại sĩ, có thể lay chuyển mọi trở lực, lập được công lao to tát để trừ họa, dẹp loạn. | The success or failure of the army can all be seen in the general. Is this not the general’s action? The general’s action is utilization. Intelligence equal to ten thousand men, yet unable to utilize ten thousand men, is like a fool. Martial bravery superior to the three armies, yet like a weakling. One skilled in being a general is upright and proper yet knows how to transform, is hard yet knows compassion, is benevolent yet can kill, is brave yet knowledgeable, possesses sufficient plans to control the officials, can overturn all obstacles, and establish great merit to eliminate calamities and quell chaos. |
| 113.- CHỌN TƯỚNG: | 113.- SELECTING A GENERAL: |
| Quốc gia dùng binh, ban bố luật pháp, quyền sinh sát đều ở trong tay đại tướng. Người tâm phúc của nước nắm giữ vận mệnh của ba quân, đâu có thể tuyển dụng bừa bãi được? | When the nation deploys troops and issues laws, the power over life and death is in the hands of the Great General. The trusted person of the state holds the fate of the three armies; how can they be recruited carelessly? |
| Nếu muốn trao mệnh cho tướng thì phải xem trước thử người tướng có được chân thành hay không. Muốn biết có được hay không, phải quan sát bốn điều: | If one wishes to bestow the mandate upon a general, one must first observe whether the general is sincere. To know if they are, one must observe four things: |
| Thứ nhứt là vẻ mặt. | First is the countenance. |
| Thứ hai là lời nói. | Second is the speech. |
| Thứ ba là cử động. | Third is the movement. |
| Thứ tư là việc làm. | Fourth is the action. |
| Sách Vạn Cơ Chi nói rằng: Tuy có quân đội trăm vạn, cũng phải kiếm cho được bậc tướng súy nuốt địch rồi đem tất cả lợi khí của quốc gia mà trao cho tướng ấy. Nếu không được người như thế, thì dùng tướng cũng vô ích. | The Wan Ji Zhi book says: Even with an army of a million, one must find a commander who can swallow the enemy whole and then entrust all the nation’s weapons to that general. If such a person is not found, utilizing a general is useless. |
| 114.- TÁM LOẠI TƯỚNG SÚY: | 114.- EIGHT CATEGORIES OF COMMANDERS: |
| Tướng súy có hai hạng lớn nhỏ, mỗi hạng có bốn thứ. Nếu không thuộc vào tám loại ấy, sao đáng gọi là tướng? | Commanders fall into two major categories, large and small, each with four types. If one does not belong to these eight types, how can one be called a general? |
| Bốn loại tướng bậc cao là: | The four types of high-ranking generals are: |
| – Thứ nhứt: Thiên tướng (xem mục số 107). | – First: Heavenly General (Thiên Tướng) (see section 107). |
| – Thứ hai: Địa tướng. | – Second: Earthly General (Địa Tướng). |
| – Thứ ba: Nhân tướng. | – Third: Human General (Nhân Tướng). |
| – Thứ tư: Thần tướng. | – Fourth: Divine General (Thần Tướng). |
| Bốn loại tướng bậc thấp là: | The four types of lower-ranking generals are: |
| – Thứ nhứt: Uy tướng. | – First: Imposing General (Uy Tướng). |
| – Thứ hai: Cường tướng. | – Second: Strong General (Cường Tướng). |
| – Thứ ba: Mãnh tướng. | – Third: Fierce General (Mãnh Tướng). |
| – Thứ tư: Lương tướng. | – Fourth: Good General (Lương Tướng). |
| 115.- ĐỊA TƯỚNG: | 115.- THE EARTHLY GENERAL: |
| Hạng địa tướng có các đặc điểm sau này: Đến nơi nào thì quan sát địa lý kỹ càng, núi đầm xa gần, rộng hẹp, khó dễ như thế nào, rừng rú thưa dày như thế nào, khe lạch sâu cạn như thế nào. Nếu xem tướng ấy chỉ huy, thì khi chiến thắng, trước và sau không trở ngại, trái và phải không ngưng trệ, lính bộ và lính kỵ đi lại tiện lợi, qua và kích dùng rất thích hợp, quân lính tới lui rất thuận tình, người và ngựa không bao giờ bị cùng khốn, công hay thủ đều được tiện lợi, hành quân thì kiếm được vùng nhiều cỏ nước, người và ngựa khỏi bị đói khát, dầu có rơi vào đất chết cũng sống sót, gặp đất nghịch thì dùng thuận, gặp đất thuận thì dùng nghịch, không cần chọn đất khó hay đất dễ đều có thể yên ổn để hành động về sau, hành động rồi thì quyết thắng đó là hạng địa tướng. | The Earthly General (Địa Tướng) has the following characteristics: Upon arrival, they thoroughly observe the geography—how far or near, wide or narrow, difficult or easy the mountains and swamps are; how sparse or dense the forests are; how deep or shallow the ravines are. Under the command of such a general, in battle, there are no obstacles ahead or behind, no stagnation left or right, infantry and cavalry move conveniently, spears and halberds are used appropriately, troops advance and retreat smoothly, men and horses are never distressed, attack or defense are both advantageous. When marching, they find areas with abundant grass and water, so men and horses avoid hunger and thirst. Even falling into fatal ground, they survive; encountering adverse terrain, they use the compliant; encountering compliant terrain, they use the adverse. Without needing to choose difficult or easy terrain, they can establish stability for later action, and after acting, they are determined to win. That is the Earthly General. |
| 116.- NHÂN TƯỚNG: | 116.- THE HUMAN GENERAL: |
| Hạng nhân tướng có các đặc điểm sau này: Không tham tiền của, làm việc có tiết độ, chẳng mê tửu sắc, giữ mình theo lễ, đem lòng trung thờ bề trên, cùng chia xẻ vui buồn với sĩ tốt, đoạt của cải của địch mà không dành riêng, bắt được đàn bà con gái mà không giữ riêng, dùng mưu mà biết dung hòa, nghi ngờ mà quyết đoán, dõng cảm mà không xúc phạm ai, nhân ái mà không bỏ luật, trừng phạt tội nhỏ, tha thứ lỗi lớn, khi phạt tội không chừa kẻ thân thuộc, khi thưởng công không chừa kẻ thù địch, giúp đỡ người già nua, vỗ về trẻ thơ ấu, an ủi kẻ sợ sệt, làm vui lòng kẻ lo buồn, phán xét kẻ thưa kiện, tố cáo kẻ nhũng lạm, trừ dẹp bọn giặc cướp, ức chế kẻ cường hào, che chở kẻ yếu đuối, sai khiến kẻ dõng cảm, trừ giết kẻ ngang dọc, có kẻ đến hàng phục thì cho làm lại chức cũ, ai mất thì trả lại cho họ, đuổi bỏ kẻ vong bản, ban tước cho kẻ theo mình, kiềm chế kẻ hung bạo, gần gũi kẻ mưu trí, lìa xa kẻ dèm pha, được thành mà không cần đánh, được đất mà không cần giữ, gặp địch cạn hẹp thì chờ xem cách chúng biến hóa, gặp địch dối trá thì theo mệnh mà hành động, gặp cảnh nghịch thì xem xét, gặp cảnh thuận thì tiến đánh, đó là hạng nhân tướng. | The Human General (Nhân Tướng) has the following characteristics: Not greedy for wealth, acts with moderation, is not infatuated with wine and women, maintains self-control according to propriety, serves superiors with loyalty, shares joys and sorrows with soldiers, plunders enemy wealth but does not keep it for themselves, captures women but does not keep them for themselves, uses strategy with moderation, is decisive when suspicious, is brave but does not offend anyone, is benevolent but does not neglect the law, punishes minor faults, pardons major offenses, spares no relatives when punishing, spares no enemies when rewarding, helps the elderly, comforts children, reassures the fearful, cheers the worried, judges petitioners, denounces the corrupt, suppresses bandits, restrains the powerful, protects the weak, utilizes the brave, eliminates the unruly. To those who surrender, they restore their former positions; what is lost is returned to them; the disloyal are expelled; titles are granted to followers; the ferocious are restrained; the resourceful are kept close; slanderers are kept away. They gain cities without needing to fight, gain land without needing to defend. Encountering a meager and constrained enemy, they wait to see their transformation; encountering a deceitful enemy, they act according to the command; encountering adverse circumstances, they examine the situation; encountering compliant circumstances, they advance and attack. That is the Human General. |
| 117.- THẦN TƯỚNG: | 117.- THE DIVINE GENERAL: |
| Hạng thần tướng có các đặc điểm sau này: Lấy trời để tỏ bày, lấy đất để biến hóa, lấy người để sử dụng, lấy ba tướng để kiêm các việc ấy, đó gọi là thần tướng. | The Divine General (Thần Tướng) has the following characteristics: Using Heaven for manifestation, using Earth for transformation, using Man for utilization, and utilizing the three previous generals to encompass these affairs. That is called the Divine General. |
| 1 18.- CƯỜNG TƯỚNG: | 118.- THE STRONG GENERAL: |
| Hạng cường tướng có các đặc điểm sau này: Khi hành binh không cần xét thiên thời địa lợi, dùng người không cần biết là mạnh dạn hay nhát sợ, nghe có địch thì đi ngay ắt không ngờ lo, khi có ai trái lệnh, không cần biết là tội to hay tội nhỏ, đều dùng hình pháp để xét xử, ai nghe tướng ấy đều sợ hãi, ai chống lại thì quyết phá, đó là hạng cường tướng. | The Strong General (Cường Tướng) has the following characteristics: When deploying troops, they do not need to consider Heavenly timing or Earthly advantage. They utilize people without caring if they are brave or fearful. Hearing of the enemy, they march immediately without suspicion or worry. When anyone disobeys an order, regardless of whether the fault is great or small, they use criminal law for judgment. Everyone who hears of this general is fearful; anyone who resists is decisively crushed. That is the Strong General. |
| 119.- MÃNH TƯỚNG: | 119.- THE FIERCE GENERAL: |
| Hạng mãnh tướng có các đặc điểm sau này: Không cần biết quân đội nhiều hay ít, không cần biết địch mạnh hay yếu, ba quân đều tuân lệnh răm rắp, quân có thể biến hóa hàng muôn ngàn cách khác nhau theo ngón tay chỉ huy, ra quân bất ngờ, cử động thần diệu, một ngựa một kiếm có thể xung phong đi trước, khiến quân địch không kịp xoay trở, phải sợ mà tránh xa, đó là hạng mãnh tướng. | The Fierce General (Mãnh Tướng) has the following characteristics: They do not need to know if the army is large or small, nor if the enemy is strong or weak. The three armies strictly obey orders. The army can transform into thousands of different ways according to the general’s directing finger, marching out unexpectedly, moving miraculously. A single horse and sword can charge ahead, leaving the enemy no time to react, making them fearful and retreat far away. That is the Fierce General. |
| 120.- LƯƠNG TƯỚNG: | 120.- THE GOOD GENERAL: |
| Hạng lương tướng có các đặc điểm sau này: Bên ngoài thì uy nghiêm, bên trong thì dữ tợn, ở giữa thì mạnh mẽ, gồm kiêm tất cả ba tướng mạo ấy, đó là hạng lương tướng. | The Good General (Lương Tướng) has the following characteristics: Outwardly imposing, inwardly fierce, and strong in the middle, encompassing all three of these appearances. That is the Good General. |
| 121.- CÁCH DÙNG CÁC LOẠI TƯỚNG: | 121.- METHOD OF UTILIZING VARIOUS TYPES OF GENERALS: |
| Tướng là người mà nước nhà sai dùng. | The general is the person whom the state employs. |
| Nước được thiên tướng, thì có thể chống cự với quân địch làm trái đạo trời. | A state that gains a Heavenly General can resist an enemy army that defies the Way of Heaven. |
| Nước được địa tướng, thì có thể chống cự với quân địch làm trái đạo đất. | A state that gains an Earthly General can resist an enemy army that defies the Way of Earth. |
| Nước được nhân tướng, thì có thể chống cự với quân địch làm trái đạo người. | A state that gains a Human General can resist an enemy army that defies the Way of Man. |
| Nước được thần tướng, thì có thể chống cự với mọi địch thù trong thiên hạ, mỗi lần dấy binh không hề tính toán sai lầm. | A state that gains a Divine General can resist all enemies under heaven, and every time the army is raised, there is no miscalculation. |
| Uy tướng có thể giúp thiên tướng, cường tướng có thể giúp địa tướng, mãnh tướng có thể giúp nhân tướng, lương tướng có thể che chở cho bốn phương. | The Imposing General can assist the Heavenly General, the Strong General can assist the Earthly General, the Fierce General can assist the Human General, and the Good General can protect the four directions. |
| Tuy nói là mãnh tướng, cường tướng nhưng có thể hành động mau lẹ, được việc. Nên các hạng tướng súy không thể dùng riêng một mặt. Như trên là thể của tướng. | Although the Fierce General and Strong General are mentioned, they can act swiftly and achieve results. Therefore, different types of commanders cannot be used in isolation. The above describes the essence (thể) of a general. |
| 122.- ĐỨC HẠNH CỦA TƯỚNG SÚY: | 122.- VIRTUES AND FAULTS OF A COMMANDER: |
| Hạnh của người tướng là không lưu luyến vợ con để tỏ rằng mình liều thân vì nước. Về mệnh của Vua, tướng không dám khinh lễ nghi để tỏ rằng mình tha thiết được trọng dụng. Khi tướng ở ngoài, có thể có lúc không tuân lệnh Vua, mà chỉ ráng làm lợi cho nước nhà, đối với mình thì trong sạch, đối với kẻ sĩ thí quí trọng. | The conduct of a general is not clinging to wife and children to show dedication to the nation. Regarding the King’s command, the general does not dare to scorn propriety to show eagerness to be valued. When the general is outside the capital, there may be times when they do not follow the King’s orders, but strive to benefit the state, remaining pure themselves and valuing scholars. |
| Bởi thế cho nên nếu tướng súy không nghe lời khuyên can thì các anh hùng sẽ lẩn tránh, tướng không theo kế sách hay thì mưu sĩ sẽ bỏ đi, coi thiện ác như nhau thì kẻ hiền và người ngu ở lẫn lộn, thưởng phạt lộn xộn thì giềng mối sẽ tan rã, thường mừng thì thiếu uy nghiêm, thường giận thì lòng người xa lìa, nói nhiều thì việc cơ mật phải tiết lậu, ham thích nhiều việc thì tâm trí nghi ngờ, mê loạn; khoan dung thì làm cho quân sĩ cảm kích, hung bạo thì làm cho quân sĩ tức giận. | Thus, if the commander does not listen to counsel, heroes will hide; if the general does not follow good schemes, strategists will leave; treating good and evil the same mixes the virtuous and the foolish; confused rewards and punishments lead to the collapse of discipline; constant joy lacks authority; frequent anger alienates people; excessive talk reveals secrets; pursuing too many interests leads to a suspicious and confused mind; leniency inspires gratitude in soldiers; ferocity causes soldiers to resent. |
| Tướng chuyên quyền thì kẻ dưới quy lỗi về tướng, tướng tự cho mình là tài giỏi thì kẻ dưới không có công trạng, tướng nghe lời dèm pha thì kẻ ngay thẳng sẽ xa lìa, tướng làm việc tư tà thì kẻ dưới trộm cắp, tướng lưu luyến chốn nội phòng thì sĩ tốt sinh ra dâm đãng. | A general who monopolizes power makes subordinates blame the general; a general who presumes their own talent leaves subordinates with no opportunity for merit; a general who listens to slander alienates the upright; a general who acts corruptly causes subordinates to steal; a general who lingers in the inner chambers makes soldiers become lewd. |
| 123.- PHƯƠNG CHÂM CỦA TƯỚNG SÚY: | 123.- THE COMMANDER’S PRINCIPLES: |
| Khinh rẻ tiền của, sắc đẹp để giữ mình trong sạch; | Scorn wealth and beauty to maintain purity; |
| Tránh xa các việc hiềm nghi để vượt lên; | Shun suspicion to rise above; |
| Lặng lẽ lo xa để khỏi thất bại; | Silently plan far ahead to avoid failure; |
| Tùy theo thời cơ mà biến hóa cho thuận tiện để lập công; | Transform expediently according to the opportune moment to achieve merit; |
| Rộng rãi với người, dốc lòng làm việc để qui tụ tình thương; | Be generous to people and dedicated to work to gather affection; |
| Nghe điều lành, đuổi bỏ kẻ dèm pha để tiến xa; | Listen to good words, banish slanderers to advance far; |
| Trước đo lường, sau hành động để mà ứng biến; | Measure first, then act to adapt; |
| Trước tin sau nói để hàng phục kẻ dưới; | Trust first, then speak to subjugate subordinates; |
| Trừng phạt tội lỗi, tưởng thưởng công lao để sửa người; | Punish faults, reward merit to correct people; |
| Xét xưa rõ nay để soi sáng cho người; | Examine the past and understand the present to enlighten people; |
| Coi rẻ sắc đẹp, quý trọng người để được người; | Scorn beauty, value people to gain people; |
| Lìa bỏ việc tư, liều thân vì việc công để giữ nước; | Abandon private affairs, risk life for public service to protect the nation; |
| Thần sắc phải ngay thẳng, hình dung phải đoan trang; | The spirit must be upright, the appearance must be dignified; |
| Cử động nhanh như gió, ngừng nghỉ lặng lẽ như gò núi; | Move swiftly as the wind, rest silently as a mountain; |
| Đánh trận như sấm sét, sắp đặt khéo léo như quỷ thần; | Fight like thunder and lightning, arrange formations skillfully like spirits and gods; |
| Suy tư như ảnh chiếu, mệnh lệnh như sương tuyết; | Contemplate like a reflection, command like frost and snow. |
| Nếu được như thế, tướng súy có thể đảm đương việc lớn của quốc gia. | If achieved, the commander can undertake the great affairs of the nation. |
| 124.- LÒNG NHÂN ÁI CỦA TƯỚNG SÚY: | 124.- THE COMMANDER’S BENEVOLENCE: |
| Trong quân có bệnh tật, tướng phải thân hành chữa trị. Trong quân có việc chết chóc, tướng phải khóc thương. Quân đóng giữ ở nơi xa thì cho phép vợ đến thăm viếng. Khi làm lễ khao quân thì phải chia đều cho quân lính và lại sĩ. Khi muốn dấy binh hoặc sắp đặt việc gì thì phải nhóm họp tất cả tướng tá để bàn luận, mưu kế phải sắp đặt xong rồi sau mới đánh. Cho nên tướng súy đối với quân lính phải có ban huệ “ đổ rượu” ban ân “ hút máu”. Ngày xưa Huỳnh Thạch Công kể rằng: Có một lương tướng khi ai biếu bầu rượu lao thì ném xuống sông rồi khiến tướng sĩ đón giòng nước mà uống. Một bầu rượu lao không thể làm cho nước sông có mùi vị rượu thế mà ba quân cảm kích bởi ân huệ bèn đồng lòng quyết chết. Lại kể chuyện Ngô Khởi cầm binh, có một lính tốt bị mụt nhọt, Khởi thân hành điều trị và mút mụt nhọt, khiến cho ba quân cảm kích mà hết lòng đánh giặc. | If there is illness in the army, the general must personally treat it. If there is death in the army, the general must mourn. If troops are stationed far away, their wives are permitted to visit. When holding a feast for the army, it must be equally shared among the soldiers and officials. When intending to raise an army or make arrangements, all officers must be gathered for discussion, and only after the scheme is complete should the attack commence. Therefore, the commander must bestow the favor of “pouring wine” and the kindness of “sucking blood” upon the soldiers. In ancient times, Huang Shi Gong recounted: A good general, when presented with a jar of wine, would pour it into the river and instruct the soldiers to drink the flowing water. Although one jar of wine could not flavor the entire river, the three armies were so moved by this benevolence that they unanimously resolved to die for him. It is also told that when Wu Qi commanded the army, a soldier had a sore. Wu Qi personally treated it and sucked the pus from the sore, moving the three armies to fight wholeheartedly against the enemy. |
| Cho nên sĩ tốt được cái vui vật trâu nấu rượu, chiến đấu hăng say, thương yêu giúp đỡ chủ tướng như con em theo cha anh, như tay chân che chở cho đầu mắt, không ai có thể chống cự lại được. | Therefore, soldiers enjoy the pleasure of killing oxen and making wine, fight spiritedly, and love and assist their commander like children following their father and older brothers, like limbs protecting the head and eyes—no one can resist them. |
| Nếu bóc lột làm cho sĩ tốt phải đau khổ, bắt chúng làm việc nhọc nhằn, buông ra lời nói oán thù khó nghe, như thế là tướng súy xem sĩ tốt như cỏ rác, thì sĩ tốt sẽ xem tướng súy như cừu thù, đến tình trạng ấy chỉ mong cho hàng ngũ được đầy đủ cũng là việc rất khó, làm sao có thể trông mong quân sĩ sẽ liều chết xông đến đánh địch? Đó là nói sơ lược về phép tướng súy an ủy vỗ về quân sĩ. | If the commander exploits and causes soldiers to suffer, forces them to do arduous work, and speaks resentful and harsh words, then the commander treats the soldiers as grass and weeds, and the soldiers will regard the commander as an enemy. In such a situation, even hoping for a full formation is difficult; how can one expect the soldiers to rush forward to fight the enemy to the death? That is a brief overview of the method commanders use to comfort and soothe soldiers. |
| 125.- KIÊU CĂNG VÀ NHỤT KHÍ: | 125.- ARROGANCE AND DEMORALIZATION: |
| Kẻ làm tướng không bao giờ thấy quân mình nhiều mà kiêu căng, không bao giờ thấy quân mình ít mà nhụt chí. Không có con vật nào mạnh như con hổ nhưng khi bắt heo chuồng mà bị dân cư đuổi thì cũng phải cong đuôi mà chạy chẳng dám quay lui, như thế đủ hiểu rằng có thể lấy việc nghĩa để sai khiến người. | A general should never become arrogant upon seeing their army is numerous, nor should they be demoralized upon seeing their army is few. No animal is as mighty as a tiger, but when it is caught seizing a pig and pursued by villagers, it must tuck its tail and flee, not daring to turn back. This is enough to understand that people can be commanded through righteousness. |
| Tướng kiêu căng thì phải thất bại. Kẻ làm tướng không thể cậy rằng mình trí dũng mà khinh người. Tống Nghĩa sở dĩ đánh được Hạng Lương, Bạch Khởi sở dĩ giết được Triệu Quát cũng vì lẽ ấy. | An arrogant general will fail. A general cannot rely on their wisdom and courage to look down on others. The reason Song Yi could defeat Xiang Liang, and Bai Qi could kill Zhao Kuo, was precisely this. |
| 126.- KHÍCH ĐỘNG SĨ TỐT: | 126.- INSPIRING SOLDIERS: |
| Việc khích động sĩ tốt có nhiều cách: | There are many ways to inspire soldiers: |
| – Hoặc lấy sự quả cảm để khích động: như Lưu Kỳ đời Tống giữ Thuận Xương; gặp khi người Kim xâm lấn phía nam, Kỳ bèn đục và đốt cháy thuyền bè, tỏ ý không chịu đi, để răn người nhà không được khuất phục trước quân địch. | – One way is through courage: such as Liu Qi of the Song Dynasty defending Shun Chang. When the Jurchen invaded the south, Qi drilled holes and burned his boats, showing no intention of leaving, to warn his family not to yield to the enemy. |
| – Hoặc lấy lòng trung nghĩa để khích động: như Trương Tuần bày ra bức tượng của vua Đường, lạy khóc để trách sáu tướng, nhận đại nghĩa mà chém họ, nhờ đó khuyến khích chí khí của quân sĩ. | – Or through loyalty and righteousness: such as Zhang Xun displaying an image of the Tang Emperor, bowing and weeping to reproach six generals, executing them for the greater righteousness, thereby encouraging the spirit of the soldiers. |
| – Hoặc lấy lòng chí thành để khích động: như Trương Tuần thề quyết chết làm cho tướng sĩ phải thương tâm mà giặc bị tan vỡ. Vua Đường Đức Tông nhận lỗi về mình mà trăm quan liều mình quyết chết. | – Or through utmost sincerity: such as Zhang Xun swearing to fight to the death, which deeply moved the officers and soldiers and led to the enemy’s defeat. Emperor Dezong of Tang admitting his own faults caused the officials to risk their lives to fight to the death. |
| – Hoặc nêu điều lợi hại để khích động: như Dương Khánh giữ Thành Đô, tuyển mộ hiền sĩ, tích trữ lương thực, trợ cấp cho nhân dân, dân Thục luyện tập dao gậy để giúp quan quân làm cho rợ Man phải thua lớn. Lý Mục đời Tống trấn giữ Dực Châu, được vật gì chia đều hết cho sĩ tốt. | – Or by pointing out the advantages and disadvantages: such as Yang Qing defending Chengdu, recruiting virtuous scholars, storing provisions, and aiding the populace. The people of Shu trained with knives and staffs to assist the government army, leading to the Man barbarians’ great defeat. Li Mu of the Song Dynasty, guarding Yi Zhou, shared everything he obtained equally with the soldiers. |
| – Hoặc lấy tiền của, vải lụa để khích động: Huỳnh Thạch Công nói rằng: Được tiền của mà đem phân phát cho mọi người thì quân sĩ sẽ liều mình quyết chết. Lý Mục đời Tống cũng làm giống như thế. | – Or through money and silk: Huang Shi Gong said: If wealth is obtained and distributed to everyone, the soldiers will risk their lives to fight to the death. Li Mu of the Song Dynasty did the same. |
| 127.- MƯỜI HAI CÁCH CHẮC THẮNG: | 127.- TWELVE METHODS OF ASSURED VICTORY: |
| Bậc vua của loài người biết phép chắc thắng, cho nên có thể gồm kiêm việc rộng lớn để thống nhất chế độ, và thị uy giữa thiên hạ theo mười hai cách sau này: | The ruler of men knows the method of assured victory, and can therefore encompass vast affairs, unify the system, and display authority under heaven through the following twelve methods: |
| Thứ nhất là liên hình (hình pháp liên đới) nghĩa là những kẻ giữ gìn đội ngũ sẽ cùng chịu một tội như nhau. | First is Joint Punishment (Liên Hình), meaning those who guard the formation will bear the same punishment if one person fails. |
| Thứ hai là địa cấm (đất cấm đi lại) nghĩa là ngăn cấm việc đi đường để lùng bắt kẻ gian từ bên ngoài đột nhập vào. | Second is Restricted Area (Địa Cấm), meaning prohibiting movement on roads to search and capture infiltrators from outside. |
| Thứ ba là toàn quân (bảo toàn quân đội) có nghĩa là các thủ lãnh nương tựa vào nhau, ba và năm giống nhau để liên kết với nhau. | Third is Whole Army (Toàn Quân), meaning the leaders rely on each other, three and five units are similar and linked together. |
| Thứ tư là khai tái (mở cửa) nghĩa là chia đất làm giới hạn, mọi người phải giữ vững, liều chết để làm tròn chức vụ. | Fourth is Opening the Barrier (Khai Tái), meaning dividing the land into sectors, and everyone must hold firm, risking death to fulfill their duty. |
| Thứ năm là phân hạn (chia giới hạn) nghĩa là trái và phải ngăn nhau, trước và sau chờ nhau, quân đóng vòng quanh giữ chắc, để đón hoặc để ngăn. | Fifth is Dividing the Limit (Phân Hạn), meaning the left and right block each other, front and rear wait for each other, troops are stationed in a secured circle, to receive or to prevent the enemy. |
| Thứ sáu là hiệu biệt (số hiệu phân biệt) nghĩa là quân đàng trước sắp đặt để tiến tới, khác với quân đàng sau, không được tranh nhau đi trước hoặc leo trèo mất thứ tự. | Sixth is Distinct Marker (Hiệu Biệt), meaning the front army is arranged to advance, differing from the rear army, and there must be no scrambling to go first or climbing out of order. |
| Thứ bảy là ngũ chương (năm chương) nghĩa là sáng tỏ hàng lối, đầu đuôi không loạn. | Seventh is Five Chapters (Ngũ Chương), meaning ranks are clear, head and tail are not chaotic. |
| Thứ tám là toàn khúc (cong queo hết thảy) nghĩa là khúc chiết theo nhau, đều chia, thành nhiều bộ phận. | Eighth is Complete Bend (Toàn Khúc), meaning following each other in curves, all divided into many parts. |
| Thứ chín là kim cổ (chiêng trống) nghĩa là cất nhắc kẻ có công, trọng dụng kẻ có đức. | Ninth is Gongs and Drums (Kim Cổ), meaning promoting those with merit, valuing those with virtue. |
| Thứ mười là trận xa (xe trận) nghĩa là cầm mâu liên tiếp nhau, che mắt người lại. | Tenth is Battle Chariot (Trận Xa), meaning holding halberds in continuous succession, blinding others. |
| Thứ mười một là tử sĩ (quân sĩ liều chết) là những kẻ tài trí trong ba quân, cỡi chiến xa, tung hoành trước sau, dùng mẹo lạ để chế ngự quân địch. | Eleventh is Death-Defying Soldiers (Tử Sĩ), who are the talented and wise among the three armies, riding war chariots, maneuvering back and forth, using strange tricks to control the enemy army. |
| Thứ mười hai là lực tốt (lính mạnh) nghĩa là coi sóc mọi chỗ không lay chuyển. | Twelfth is Strong Soldiers (Lực Tốt), meaning overseeing all places without wavering. |
| Dạy quân sĩ cho thành thục mười hai phép trên, ai trái lệnh không được tha thứ. Được như thế thì: có thể làm binh yếu trở nên mạnh, làm chúa thấp hèn trở nên tôn quý, làm mệnh lệnh yếu ớt trở nên mạnh mẽ, làm dân chúng xa lìa trở nên thân yêu, làm cho khối đông nhân dân trở nên yên trị, có thể giữ gìn đất đai rộng lớn, chiến xa không bao giờ bị nguy khốn, chỉ cần dùng áo giáp bằng tơ mà không cần rèn giáp sắt, thế mà cũng làm cho thiên hạ phải phục uy của mình vậy. | Train the soldiers to master the above twelve methods. Anyone who disobeys an order is unforgivable. By achieving this, one can make a weak army strong, make a humble ruler noble, make a weak command powerful, make an alienated populace affectionate, make a large population governable, preserve vast territory, ensure war chariots are never in peril, and need only silk armor instead of forging iron armor, yet still make the world submit to one’s authority. |
| 128.- CHUYÊN, PHÁP, THÀNH, ĐẠO: | 128.- FOCUS, LAW, COMPLETENESS, WAY: |
| Quân đội áp dụng pháp luật cho mình, gọi là chuyên; buộc người dưới phải sợ pháp luật thì gọi là pháp. Dùng binh không vì việc nhỏ, chiến đấu không vì lợi nhỏ, gọi là thành; hành động kín đáo, lặng lẽ gọi là đạo. | The army applying law to itself is called Focus (Chuyên); compelling subordinates to fear the law is called Law (Pháp). Deploying troops not for minor tasks, fighting not for small gains, is called Completeness (Thành); acting covertly and silently is called the Way (Đạo). |
| 129.- CHÍ KHÍ: | 129.- MORALE/SPIRIT: |
| Tướng là chí, ba quân là khí. Khí thì dễ động mà khó chế ngự. | The general is the will (chí); the three armies are the spirit (khí). The spirit is easily roused but difficult to control. |
| Nếu tướng trấn giữ chế ngự được khí thì những kẻ sợ hãi sẽ yên định, sự phản trắc sẽ được dẹp yên, quân địch dầu đông tới trăm vạn cũng sẽ bị đánh đuổi. | If the general controls the spirit, the fearful will be calmed, treachery will be suppressed, and even an enemy army of a million will be repelled. |
| Chí ngay thẳng mà mưu thống nhứt, khí phát ra mà lòng dũng cảm tăng gấp bội, thì chắc thắng. | If the will is upright and the strategy is unified, and the spirit erupts and courage doubles, victory is assured. |
| 130.- LỜI KHUYÊN: | 130.- ADVICE: |
| Thấy hư thì tiến, thấy thực thì dừng. Chẳng thấy ba quân đông đảo mà khinh địch. Chẳng thấy việc nhận mệnh làm trọng mà quyết chết, chẳng thấy mình tôn quý mà khinh rẻ người, chẳng vì thiên kiến của riêng mình mà hành động trái ngược với quần chúng, chẳng nghe lời biện thuyết mà cho là đúng hẳn, quân sĩ chưa ngồi thì mình chớ nên ngồi, quân sĩ chưa ăn thì mình chớ nên ăn, khi nắng rét đều phải như nhau, được như thế thì quân sĩ sẽ liều mình quyết chết. | Seeing the void, advance; seeing the reality, halt. Do not scorn the enemy upon seeing your three armies are numerous. Do not be determined to die without considering the solemnity of receiving the mandate. Do not look down on others upon seeing your own nobility. Do not act contrary to the populace due to personal bias. Do not presume rhetoric to be entirely correct. If the soldiers have not sat, one should not sit. If the soldiers have not eaten, one should not eat. Be the same in hot and cold weather. If this is done, the soldiers will risk their lives to fight to the death. |
| 131.- GIỮ BÍ MẬT: | 131.- MAINTAINING SECRECY: |
| Việc của một người chớ để tiết lộ cho hai người biết. Ngày mai phải đi nơi nào, ngày nay chớ tiết lộ ra. Phải kéo quân một cách kín đáo, lặng lẽ, và cẩn thận đừng cho gián điệp hay biết gì. Điều bí mật trong công việc chớ để tiết lộ ra ở lời nói. Điều bí mật trong lời nói chớ để tiết lộ ra ở dáng mặt. Điều bí mật trong dáng mặt chớ để tiết lộ ra ở tinh thần. Điều bí mật trong tinh thần, chớ để tiết lộ ra ở mộng mị. Có hành động nhưng giấu kín manh mối, có sử dụng nhưng phải kín miệng. Nhưng điều nói được cũng không hại vì nói cho biết để tỏ ra thành tín. Có điều vốn chẳng bí mật, mà làm ra vẻ bí mật. | A matter concerning one person should not be revealed to two. Do not disclose today where one must go tomorrow. The army must be moved covertly, silently, and carefully, so spies know nothing. The secret of the task should not be revealed in speech. The secret of speech should not be revealed in appearance. The secret of appearance should not be revealed in spirit. The secret of the spirit should not be revealed in dreams. Act but hide the tracks; utilize but keep silent. However, what can be spoken is not harmful, as speaking it demonstrates sincerity. Sometimes, a matter that is not secret is made to appear secret. |
| 132.- VIỆC CỦA TƯỚNG SÚY: | 132.- THE COMMANDER’S DUTY: |
| Việc của tướng quân là yên tĩnh để được sâu kín, ngay thẳng để sửa trị, bịt tai bịt mắt của sĩ tốt để chúng không biết gì, thay đổi mưu để chúng không hiểu, thay chỗ ở đổi đường đi để không ai tính toán được điều gì. | The general’s task is to be tranquil to achieve profundity, and upright to govern; to cover the ears and eyes of the soldiers so they know nothing, to change strategies so they do not understand, to change locations and routes so no one can calculate anything. |
| Thời kỳ dấy binh cũng giống như trèo cao mà vứt thang đi. Đem quân đi sâu vào đất chư hầu cũng giống như bắn tên, giống như xua đàn dê, xua đi thì đi, xua lại thì lại mà chẳng biết phải đi đâu. Nhóm họp ba quân đông đảo, ném chúng vào nơi nguy hiểm, đó là việc của tướng quân. | The time of raising the army is like climbing high and then discarding the ladder. Leading troops deep into the territory of the feudal lords is like shooting an arrow, like herding a flock of sheep: drive them forward and they go, drive them back and they return, not knowing where they must go. Gathering the numerous three armies and casting them into a dangerous place: that is the general’s task. |
| Luận về việc làm thì việc xưa khác việc nay. Việc nhiều thì phép tắc cũng nhiều, thời thay đổi thì lý cũng thay đổi. Cho nên giỏi đọc binh pháp ngàn xưa, thấy có chỗ không thích hợp thì chớ chấp nhận, thấy lời nói bậy thì biết sai lầm, như thế cũng chưa đủ để biết quyết đoán, để phân biệt điều nào đúng, điều nào sai. | Discussing actions, ancient methods differ from modern ones. More affairs lead to more rules; changing times lead to changing principles. Therefore, one who is skilled at reading ancient military texts should not accept parts they find unsuitable; seeing absurd words, they know the error. Yet, this is still insufficient for making a decisive judgment, for distinguishing right from wrong. |
| Vật gì nổi phồng thì đi lên, nên đoạt lấy để mà thoát. Ngăn cấm mà lại thi hành, răn đe mà lại làm ra, xét thưa mà đặt dầy, do một bên mà được toàn thể, khi làm ra thì thấy kỳ diệu, bộ máy biến hóa tuần hoàn. Người ta câu nệ vì phép tắc mà ta thì bày ra phép tắc. Ai đặt phép hay thì thần linh làm sáng phép ấy. | What swells rises, so seize it to escape. Prohibit yet execute; warn yet perform; investigate sparsely yet establish densely. Gaining the whole through one side; when executed, it is seen as miraculous; the mechanism of transformation is cyclical. People are constrained by rules, but we set the rules. Whoever establishes excellent rules, the spirits will illuminate that method. |
| 133.- HỌC HỎI: | 133.- LEARNING: |
| Xét tính mệnh để rõ nguồn gốc việc binh. Tìm tòi sử xưa để thấy dấu vết của việc binh. Biết hết tượng số để thấu triệt tượng trưng của việc binh. Biết thời vụ để thông suốt qui tắc của việc binh. Khảo sát khí cụ để biết rõ các vật dụng trong nghề binh. Khi tĩnh có thể lập mưu mà không để tiết lộ ra ngoài. Khi ra ngoài ắt tìm tòi điều mong muốn của người để sửa trị thiên hạ. | Examine nature and destiny to understand the origin of military affairs. Search ancient history to see the traces of military affairs. Know all symbols and numbers to grasp the essence of military symbolism. Know the seasons to be proficient in the rules of military affairs. Inspect equipment to clearly know the tools of the military profession. When tranquil, one can devise a plan without revealing it. When acting externally, one must seek the desires of the people to govern the world. |
| 134.- LỄ TƯỚNG: | 134.- THE GENERAL’S PROPRIETY: |
| Tướng mùa đông không mặc áo cầu, mùa hè không phẩy quạt, gặp mưa không che lọng, đó gọi là lễ tướng, chẳng tự mình theo lễ thì không thể biết sự nóng rét của sĩ tốt. Ra khỏi nơi quan ải, gặp đường bùn lầy, tướng phải xuống bước đi bộ, đó gọi là lực tướng, nếu chẳng ráng sức thì chẳng biết sự lao khổ của sĩ tốt. | A general does not wear a fur coat in winter, does not fan themselves in summer, and does not use an umbrella in the rain: that is called the General’s Propriety. If one does not adhere to propriety oneself, one cannot know the heat and cold of the soldiers. Leaving the pass and encountering muddy roads, the general must dismount and walk: that is called the General’s Strength. If one does not exert effort, one cannot know the hardship of the soldiers. |
| Khi đóng quân, chờ quân đã sắp đặt xong, tướng mới vào quán nghỉ, chờ thức ăn quân sĩ nấu chín xong, tướng mới ăn, quân không đốt lửa thì tướng cũng không đốt lửa, đó gọi là ngăn điều muốn. Nếu tướng không ngăn điều thèm muốn thì không biết sự no đói của sĩ tốt. | When setting up camp, the general waits for the troops to be arranged before entering the tent; the general waits for the soldiers’ food to be cooked before eating; if the troops do not light a fire, the general also does not light a fire: that is called restraining desires. If the general does not restrain desires, they cannot know the hunger and fullness of the soldiers. |
| 135.- CHIA LOẠI ĐỂ LUYỆN TẬP: | 135.- CLASSIFICATION FOR TRAINING: |
| Hỏi: Phép luyện tập sĩ tốt phải như thế nào? | Question: What is the method for training soldiers? |
| Đáp: Trong quân nếu có những kẻ mạnh dạn, liều chết, không sợ bị thương tích thì gom họ lại thành một toán gọi là quân xông pha gươm dáo (quân cảm tử). | Answer: If there are brave, death-defying, and injury-fearless individuals in the army, gather them into a unit called the Sword-Charging Army (Suicide Squad). |
| – Nếu có những kẻ trèo cao, vượt xa, nhanh chân, chạy giỏi, thì gom họ lại thành một toán gọi là quan binh. | – If there are those who climb high, leap far, are swift-footed, and run well, gather them into a unit called the Ranger Army. |
| – Nếu có hạng vương thần thất thế muốn được lập công trở lại thì gom họ thành một toán gọi là quân tử đấu (liều chết). | – If there are fallen noble officials who wish to regain merit, gather them into a unit called the Death-Seeking Army (desperate fighters). |
| – Nếu hạng con em của tướng chết trận muốn báo thù cho tướng ấy thì gom lại thành một toán gọi là quân tử phẫn (phẫn uất mà liều chết). | – If there are the sons and nephews of a fallen general who seek revenge for that general, gather them into a unit called the Resentful Death Army (fighting to the death out of resentment). |
| – Nếu có những kẻ nghèo khó tức giận muốn được thỏa chí thì gom họ lại thành một toán gọi là quân tất tử (quyết chết). | – If there are poor and angry individuals who wish to realize their ambitions, gather them into a unit called the Determined-to-Die Army. |
| 136.- QUI CỦ: | 136.- RULES AND ORDER (QUI CỦ): |
| Vua Đường Thái Tôn nói: Gia Cát Lượng nói là binh có quy củ mà tướng bất tài cũng sẽ không thể thất bại, binh không có quy củ mà tướng tài giỏi cũng không thể thắng được. Trâm nghi ngờ rằng bàn luận ấy chưa được chí lý. | Emperor Taizong of Tang said: Zhuge Liang said that an army with rules and order, even led by an untalented general, will not fail; an army without rules and order, even led by a talented general, cannot win. We doubt that this statement is entirely sound. |
| Lý Tịnh đáp rằng: Võ Hầu nói như thế hơi quá đáng. Thần xét Tôn Tử có nói rằng: Răn dạy và tập luyện không sáng suốt, lại và tốt thay đổi không thường, bày trận ngang dọc, đó gọi là rối loạn. Từ xưa các trường hợp nhờ quân ta rối loạn mà địch được thắng lợi không thể đếm xuể. Răn dạy không sáng suốt có nghĩa là giáo huấn và kiểm soát không đúng theo phép xưa. Lại và tốt không thường có nghĩa là tướng tá và quan lại giữ chức được lâu. Quân ta loạn đem lại thắng lợi cho địch có nghĩa là quân ta tự tan vỡ, chớ không phải địch đánh thắng ta. Bởi thế cho nên Võ Hầu nói là sĩ tốt có qui củ thì dầu tướng súy là người tầm thường, binh ấy cũng không thất bại. Nếu sĩ tốt tự rối loạn, dầu là tướng tài cũng phải chịu nguy hại, như thế không còn nghi ngờ gì nữa. | Li Jing replied: Marquis Wu (Zhuge Liang) spoke somewhat excessively. Your servant recalls Sun Zi said: Instruction and training are not clear, officers and soldiers change frequently, formations are deployed haphazardly—that is called confusion. Historically, instances where the enemy won because our army was confused are innumerable. “Instruction not clear” means teaching and inspection do not follow ancient methods. “Officers and soldiers not constant” means officers and officials do not hold their posts for long. Our army’s confusion leading to enemy victory means our army collapses on its own, not that the enemy defeats us. Therefore, Marquis Wu said that if soldiers have rules and order, even a mediocre commander will not fail. If the soldiers are confused on their own, even a talented general will be in peril. There is no longer any doubt about this. |
| Vua Thái Tôn nói: Về phép giáo duyệt thì phải tín thực, không thể sao nhãng. | Emperor Taizong said: The method of instruction and review must be sincere and truthful; it cannot be neglected. |
| Tịnh nói: Dạy mà đúng đạo thì quân sĩ vui lòng làm theo. Dạy mà không đúng phép thì tuy sáng thúc dục, chiều quở trách cũng không ích gì cho công việc. Hạ thần thường xuyên xét qui chế đời cổ, soạn được nhiều đồ hình nhờ đó tổ chức được đạo binh có qui chế. | Jing said: If instruction follows the Way, soldiers willingly comply. If instruction is not according to the method, even urging in the morning and reproaching in the evening is useless for the task. Your servant constantly examines ancient regulations and has compiled many diagrams, which enable the organization of an army with rules and order. |
| Vua Thái Tôn nói: Khanh hãy vì ta mà kể lại các trận pháp, nhất là các đồ hình. | Emperor Taizong said: Please tell Us about the battle formations, especially the diagrams. |
| 137.- TRẬN LỤC HOA: | 137.- THE SIX-FLOWER FORMATION: |
| Vua Thái Tôn nói: Trẫm cùng Lý Tích bàn luận về binh pháp phần nhiều cũng giống với ý kiến của khanh, chỉ có khác là Lý Tích không cứu xét đến xuất xứ. Hỏi khanh chế trận pháp lục Hoa từ thuật nào mà ra? | Emperor Taizong said: Our discussions with Li Ji about military strategy largely align with your views, except that Li Ji did not investigate the source. We ask you, from what art did you derive the Six-Flower Formation (Trận Lục Hoa)? |
| Tịnh nói: Tôi vốn học theo phép Bát Trận của Gia Cát Lượng, trận lớn bọc trận nhỏ, các góc các cạnh đều liền nhau, khúc chiết đối diện nhau. Đời xưa bày ra như thế, hạ thần theo đó mà vẽ đồ hình, cho nên bên ngoài vẽ hình vuông, bên trong vẽ vòng tròn, do đó mà có tên trận là Lục Hoa. | Jing said: I originally studied Zhuge Liang’s Eight Formations method: the large formations surround the small, all corners and sides are connected, winding and facing each other. The ancients arranged it so, and your servant followed that to draw the diagram. Thus, the outside is a square shape, and the inside is a circle, which gave rise to the name Six-Flower Formation. |
| Vua Thái Tôn hỏi: Trong tròn, ngoài vuông, vì sao gọi như thế? | Emperor Taizong asked: Circular inside, square outside, why is it called that? |
| Tịnh đáp: Vuông sinh ở bộ, tròn sinh ở kỳ, dùng vuông làm qui củ cho bộ, dùng tròn để nối vòng quanh, Như thế bộ số định ở đất, hàng nối ứng với trời. Khi bộ được định, vòng nối được tề chỉnh thì sự biến báo không loạn. Bát trận mà làm sáu là phép cũ của Võ Hầu. | Jing replied: The square originates from the orthodox (bộ), the circle originates from the unexpected (kỳ). The square is used as the rule for the orthodox, the circle is used to link the periphery. Thus, the orthodox numbers are fixed on the ground, and the linking lines correspond to the heavens. When the orthodox is fixed and the periphery is aligned, transformations are not chaotic. Reducing the Eight Formations to six is the old method of Marquis Wu. |
| Vua Thái Tôn nói: Vẽ hình vuông để thấy bộ, điểm vòng tròn để thấy binh. Về bộ thì dạy phép dùng chân, về binh thì dạy phép dùng tay. Khi tay chân đều được tiện lợi, như thế là quá nửa rồi chăng? | Emperor Taizong said: Drawing the square shows the orthodox; circling the circle shows the army. For the orthodox, you teach the method of using the feet; for the army, you teach the method of using the hands. When both the hands and feet are convenient, is that not more than half the battle? |
| Tịnh nói: Ngô Khởi nói rằng: Xa mà không lìa, lui mà không tan, đó là bộ pháp. Dạy quân sĩ cũng giống như bày cờ trên bàn, nếu không vẽ đường cho cờ đi, thì làm sao đánh cờ được? Tôn Tử nói rằng: Đo đất đai để biết rộng hẹp, dài ngắn, đo rồi thì phải ước lượng để biết nhiều ít, ước lượng rồi thì phải tính số, tính số rồi thì phải cân nhắc để biết nặng nhẹ, cân nhắc rồi thì sự thắng bại có thể quyết đoán được. Binh thắng giống như lấy quả dật (20 lạng) so với quả thù (1/24 lạng). Binh bại giống như lấy quả thù so với quả dật, tất cả đều do sự đo lường vuông tròn cả. | Jing said: Wu Qi said: Advancing without breaking up, retreating without collapsing—that is the orthodox method (bộ pháp). Teaching soldiers is like arranging pieces on a board; if the movement paths are not drawn, how can one play the game? Sun Zi said: Measure the land to know its width, narrowness, length, and shortness. After measuring, estimate to know the quantity. After estimating, calculate the number. After calculating, weigh to know the heaviness and lightness. After weighing, victory or defeat can be judged. Military victory is like comparing a yi weight (20 liang) to a zhu weight (1/24 liang). Military defeat is like comparing a zhu weight to a yi weight. All this stems from the square and circular measurements. |
| Vua Thái Tôn nói: Sâu sắc thay lời nói của Tôn Tử. Không đo lường thế đất xa hay gần, hình dạng rộng hay hẹp thì làm sao đặt ra tiết độ được? | Emperor Taizong said: How profound are Sun Zi’s words! Without measuring whether the terrain is near or far, or the shape is wide or narrow, how can moderation be established? |
| Tịnh nói: Tướng quân tầm thường có thể biết tiết độ được. Kẻ đánh giỏi có thế đánh rất nguy hiểm, thời nhịp hành động của họ thật chớp nhoáng, thế đánh giống như giương nõ, thời nhịp giống như phóng tên. | Jing said: An ordinary general might know moderation. A good fighter has a dangerous momentum; the timing of their actions is lightning-fast. The momentum is like drawing a crossbow; the timing is like shooting an arrow. |
| Hạ thần theo thuật ấy, phàm khi lập đội đều để cách nhau mười bước, trú đội cách sư đội hai mươi bước, mỗi khoảng cách một đội, lập một chiến đội, phía trước tiến lên lấy năm bước làm tiết, nghe một tiếng giốc thì các đội đều tản ra, đứng không cách nhau quá mười bước. Đến tiếng giốc thứ tư thì những quân cầm thương đều quì xuống. Bấy giờ đanh ba tiếng trống, hô lên ba tiếng, để chế ngự sự biến hóa của quân địch từ ba mươi đến năm mươi bước. Đến khi gặp việc thì xếp đằng trước là chính, đằng sau là kỳ, để xem địch ra sao. Đến khi đanh trống lần nữa thì sắp kỳ ở đằng trước, sắp chính ở đàng sau, chờ địch đến để xem chỗ sơ hở, yếu ớt của địch. Trận Lục Hoa đại để là như thế. | Your servant follows this art: whenever a squad is formed, they are spaced ten paces apart; a company is twenty paces from a division; in the interval of each squad, a combat squad is established. Advancing five paces is the measure (tiết). At the sound of the first horn, all squads scatter, standing no more than ten paces apart. At the fourth horn sound, all spearmen kneel. Then, three drum beats are struck, and three cheers are shouted, to control the enemy’s transformations from thirty to fifty paces. When action is encountered, the front is arranged as orthodox, the rear as unexpected, to observe the enemy. When the drum is struck again, the unexpected is arranged in front, the orthodox in the rear, awaiting the enemy to look for their vulnerabilities and weaknesses. The Six-Flower Formation is roughly like this. |
| 138.- CỜ XÍ: | 138.- FLAGS AND BANNERS: |
| Vua Thái Tôn hỏi: Về phương sắc lấy năm cờ làm chính chăng? Dùng cờ phan vẫy xông vào đánh làm kỳ chăng? Lấy phân hợp làm biến, lấy số đội cho thích nghi chăng? | Emperor Taizong asked: For direction and color, are the five flags the orthodox? Is waving the banner to charge and attack the unexpected? Is separation and combination the transformation, and is the number of units used for suitability? |
| Tịnh nói: Hạ thần dùng theo phép xưa, phàm ba đội hợp lại thì cờ dựa vào nhau mà không tréo nhau, năm đội hợp thì hai cờ tréo nhau, mười đội hợp thì năm cờ tréo nhau. Thổi tiếng giốc, mở năm lá cờ tréo nhau thì một lại tản ra làm mười, mở hai lá cờ tréo nhau thì một lại tản ra làm năm, mở thứ cờ dựa nhau mà không tréo nhau thì một lại tản ra làm ba. Binh tản thì lấy hợp làm kỳ, binh hợp thì lấy tản làm kỳ. Dặn dò đôi ba phen rằng ba tản năm hợp rồi rở về chính. Như thế bốn sư, tám đuôi có thể tập hợp được, phép sử dụng đội ngũ mới thích nghi được. | Jing replied: Your servant uses the ancient method. Whenever three squads combine, the flags lean against each other but do not cross. When five squads combine, two flags cross. When ten squads combine, five flags cross. Blowing the horn, opening five crossed flags means one unit scatters into ten; opening two crossed flags means one unit scatters into five; opening flags that lean together but do not cross means one unit scatters into three. When the army scatters, combination is the unexpected; when the army combines, scattering is the unexpected. Instructing them a few times that three scatter, five combine, and then return to the orthodox. In this way, four divisions and eight tails can be assembled, and the method of utilizing units can be adapted. |
| Vua Thái Tôn khen hay. | Emperor Taizong praised it as excellent. |
| 139.- PHÉP HOẠCH ĐỊA: | 139.- THE METHOD OF LAND DIVISION (HOẠCH ĐỊA): |
| Vua Thái Tôn hỏi: Sách Thái Công nói rằng: Đất vuông hoặc 600 bước, hoặc 60 bước, đều tiêu biểu cho 12 giờ, thuật ấy như sao? | Emperor Taizong asked: The Tai Gong book says: A square area of 600 bước or 60 bước symbolizes the 12 hours. What about this technique? |
| Tịnh đáp: Vạch đất vuông 2200 bước, là hình khai phương. Mỗi bộ chiếm đất vuông vức 20 bước, bề ngang 5 bước đặt một người, bề dọc 4 bước đặt một người. Tất cả 2500 người chia ra 5 phương, là không địa và bổn xứ. Cái gọi là khoảng trận là chỗ chứa trận vậy. Võ Vương đánh Trụ, dùng quân hổ bôn là 3.000 người, mỗi trận 6.000 người, cộng lại là 3 vạn quân, đó là phép hoạch địa (chia đất) của Thái Công. | Jing replied: A marked square area of 2,200 bước is the square root shape. Each group occupies a square area of 20 bước. Horizontally, one person is placed every 5 bước; vertically, one person is placed every 4 bước. A total of 2,500 people are divided into 5 directions, which are the empty ground and the original area. What is called the “formation interval” is the place where the formation is contained. King Wu defeated Zhou using 3,000 Tiger Head troops, with 6,000 men in each formation, totaling 30,000 troops. That is the Tai Gong‘s method of Land Division. |
| Vua Thái Tôn hỏi: Trận Lục Hoa của khanh chiếm bao nhiều đất? | Emperor Taizong asked: How much land does your Six-Flower Formation occupy? |
| Tịnh đáp: Đất Đại Duyệt vuông vức 1300 bước, nghĩa là Lục Trận chiếm 400 bước chia ra hai khu đông tây. Không địa 1200 bước là chỗ dạy đánh. Hạ thần thường dạy 3 vạn quân sĩ, mỗi trận 5.000 người, lấy một trận để dạy phép cất dinh trại, lấy năm trận để xếp đặt hìnhn thế vuông, tròn, cong, thẳng, nhọn. Mỗi trận có năm lần biến, tổng cộng là 25 lần biến trở lên. | Jing replied: The Great Yue area is a square of 1,300 bước. The Six Formations occupy 400 bước, divided into two eastern and western zones. The empty ground is 1,200 bước, which is the training area. Your servant often trains 30,000 soldiers, with 5,000 men in each formation. One formation is used to teach the method of setting up camp; five formations are used to arrange the square, circular, curved, straight, and pointed shapes. Each formation has five transformations, totaling 25 or more transformations. |
| Vua Thái Tôn hỏi: Trận Ngũ Hành như thế nào? | Emperor Taizong asked: What about the Five Elements Formation? |
| Tịnh đáp: Vốn theo 5 phương, sắc mà đặt ra tên ấy, còn 5 trận vuông, tròn, cong, thẳng, nhọn là do địa hình mà ra. Nếu không tập sẵn 5 thứ trận ấy, làm sao có thể gặp địch được? Thuật cầm binh là thuật dả dối, nên tạm gọi là ngũ hành. Bề ngoài thì lấy nghĩa ở thuật số là tương sinh, tương khắc, mà thực ra bề trong hình thế của binh là giống như nước, tùy theo hình dạng của đất đai mà tìm đường chảy, ý nghĩa là như thế. | Jing replied: The name originated from the five directions and colors. As for the five formations: square, circular, curved, straight, and pointed, they are derived from the terrain. If these five types of formations are not pre-trained, how can one meet the enemy? The art of commanding an army is an art of deception, thus it is temporarily called the Five Elements. Outwardly, the meaning is taken from numerology, which is mutual generation and mutual overcoming, but inwardly, the army’s formation is actually like water, finding its flow path according to the shape of the terrain. That is the meaning. |
| 140.- CÁCH TẬP LUYỆN: | 140.- METHOD OF TRAINING: |
| Người ta thường chết ở chỗ mà mình bất lực, thường thất bại ở chỗ bất tiện cho mình. Cho nên trong phép dùng binh, sự tập luyện phải đứng đầu. | People often die in the place of their helplessness, and often fail in the place inconvenient for them. Therefore, in the art of military deployment, training must come first. |
| – Một người học đánh, dạy lại vạn người biết đánh. | – One person learns to fight, then teaches ten thousand to fight. |
| – Vạn người học đánh, dạy lại thành ba quân biết đánh. | – Ten thousand people learn to fight, then teach the three armies to fight. |
| Lấy ta ở gần chờ đánh địch từ xa tới. | Use our near position to await and strike the enemy arriving from afar. |
| Lấy ta nhàn chờ đánh địch mệt. | Use our rested state to await and strike the fatigued enemy. |
| Lấy ta no chờ đánh địch đói. | Use our fed state to await and strike the hungry enemy. |
| Binh ta đang bày viên trận, ta buộc chúng đổi thành phương trận. | If our army is arranged in a circular formation, we oblige them to change to a square formation. |
| Binh ta đang ngồi, ta buộc chúng đứng dạy đi. | If our army is sitting, we oblige them to stand up and march. |
| Binh ta đang đi, ta buộc chúng đứng lại. | If our army is marching, we oblige them to stop. |
| Binh ta đang đi qua trái, ta buộc chúng đi qua phải. | If our army is marching left, we oblige them to march right. |
| Binh ta đang quay ra trước, ta buộc chúng quay ra sau. | If our army is facing forward, we oblige them to face backward. |
| Binh ta đang phân tán, ta buộc chúng tụ hợp lại. | If our army is scattered, we oblige them to assemble. |
| Binh ta đang kết hợp, ta buộc chúng giải tán. | If our army is combined, we oblige them to disperse. |
| Mỗi việc biến dịch ấy đều phải tập luyện cho quen thuộc rồi mới sử dụng binh ấy được, đó là phận sự của tướng súy. | Each of these transformations must be practiced until familiar before the army can be used. That is the commander’s duty. |
| 141.- KIỂM SOÁT VIỆC TẬP LUYỆN: | 141.- CONTROLLING TRAINING: |
| Binh sĩ thường ngày chìm đắm trong cảnh tiện nghi, an lạc, không được tập quen sự cần lao. Nay muốn sửa lại sự đồi trụy, luyện gân cốt, làm cho mạnh khỏe thì không gì bằng thi hành phép tắc then chốt sau này. | Soldiers are usually immersed in comfort and ease, unaccustomed to hardship. Now, to correct corruption, train the muscles and bones, and make them strong, nothing is better than executing the following crucial rules. |
| Từ nay trở về sau phải kiểm soát xem các quan đốc phủ, đề trấn có theo lệ cử hành việc tập luyện cho đều hay không? Mỗi năm vào khoảng thu đông, phải cử hành hai ba lần để tập cho lính quen việc lao khổ và khuyến khích sĩ khí, phép ấy rất hay. | From now on, inspection must be made to see if the governors and garrisons conduct training regularly according to the rule. Each year during the autumn and winter, it must be conducted two or three times to train the soldiers to endure hardship and encourage morale. That method is very good. |
| 142.- THƯỞNG PHẠT TRONG KHI TẬP LUYỆN: | 142.- REWARDS AND PUNISHMENTS IN TRAINING: |
| Về giáo lệnh trong việc binh, việc chia dinh lập trận, nếu có ai không nhận được lệnh mà cứ tùy ý tới lui, thì buộc họ vào tội trái lệnh. Ai cần đi trước, hoặc đi sau, hoặc đi bên phải, hoặc đi bên trái, thì nên dạy họ phải đi như thế nào. Việc răn dạy được chu đáo, thì người thủ lãnh được thưởng. Không răn dạy cũng đồng một tội như là trái lời dạy vậy. | Regarding military commands, the division of camp and arrangement of formation, anyone who does not receive an order but moves arbitrarily is charged with disobeying orders. Those who need to go first, or last, or right, or left, should be taught how to move. If the instruction is thorough, the leader is rewarded. Failure to instruct is the same crime as disobeying instruction. |
| Khi lâm trận, một ngũ (toán 5 người) phải hành động như một người.Nếu có một người không chịu liều chết tiến đánh quân địch thì người răn dạy cũng có tội như kẻ phạm pháp. Mỗi thập (toán 10 người)phải tự giữ gìn, nếu mất một người mà chín người không liều chết tiến đánh quân địch thì người răn dạy cũng có tội như kẻ phạm pháp. Từ thập trở lên cho tới tỳ tướng nếu có ai trái phép thì người răn dạy cũng có tội như kẻ phạm pháp. | When entering battle, a squad (ngũ, 5 men) must act as one person. If one person refuses to risk death to attack the enemy, the instructor is guilty as the offender. Each platoon (thập, 10 men) must maintain itself. If one man is lost and the remaining nine do not risk death to attack the enemy, the instructor is guilty as the offender. From the platoon level up to the junior general, if anyone violates the rule, the instructor is guilty as the offender. |
| Người ngũ trưởng (cầm đầu ngũ) dạy bốn người kia, lấy ván làm trống, lấy ngói làm chiêng, lấy trúc làm cờ. Nghe đánh trống thì tới, thấy hạ cờ thì chạy, nghe đánh chiêng thì lui. Thấy vẫy cờ thì quay qua trái, vẫy cờ thì quay qua phải. Nghe chiêng trống cùng đánh thì ngồi. Ngũ trưởng luyện tập xong thì hợp với tốt trưởng, toết trưởng luyện tập xong thì hợp với bá trưởng, bá trưởng luyện tập xong thì hợp với binh úy, binh úy luyện tập xong thì hợp với đại tướng, đại thướng luyện tập xong thì bày trận ở đồng giữa, đặt bảng lớn, cứ 300 bước một bảng. Bày xong thì đi gấp rút cách bảng 100 bước, phóng gấp 100 bước. Tập đánh cho đúng tiết độ rồi bày ra thưởng phạt. | The squad leader (head of the squad) teaches the other four, using a plank as a drum, a tile as a gong, and bamboo as a flag. Hearing the drum beat, advance; seeing the flag lowered, run; hearing the gong beat, retreat. Seeing the flag waved left, turn left; waved right, turn right. Hearing the gong and drum beat together, sit. Once the squad leader has trained, they combine with the platoon leader; the platoon leader trains, then combines with the company commander; the company commander trains, then combines with the infantry commandant; the infantry commandant trains, then combines with the great general. The great general trains, then sets up a formation in the middle field, placing large boards, one every 300 bước. Once set up, they march swiftly 100 bước away from the board, then charge swiftly for 100 bước. After practicing the attack with correct tempo, rewards and punishments are displayed. |
| 143.- CHIA THỨ HẠNG SANG HÈN: | 143.- CLASSIFICATION OF RANK (NOBLE AND HUMBLE): |
| Ngày xưa muốn răn dạy dâng chúng, người ta phải chia thứ hạng sang hèn, để cho những kẻ học kinh sử chẳng tranh giành nhau, những kẻ đức nghĩa chẳng lấn lướt nhau, những kẻ tài nghề chẳng che giấu nhau, những kẻ mạnh dạn chẳng xúx phạm nhau, nhờ đó mà ý chí đồng nhất, tâm ý hòa hợp. | In ancient times, to instruct the populace, ranks of noble and humble had to be established so that those who studied classics did not contend with each other, those with virtue and righteousness did not encroach on each other, those with talent and skill did not conceal their abilities from each other, and the brave did not offend each other. Through this, their will was unified, and their minds were in harmony. |
| 144.- TRIỀU ĐÌNH VÀ QUÂN NGŨ: | 144.- COURT AND MILITARY: |
| Ngày xưa, khách của triều đình không được vào quân ngũ, khách trong quân ngũ không được vào triều đình cho nên tài đức chẳng lấn nhau. | In ancient times, guests of the court were not allowed into the military, and guests in the military were not allowed into the court, so their talents and virtues did not encroach on each other. |
| 145.- KHUA ĐỘNG: | 145.- MANEUVERS/MOVEMENTS: |
| Về các cách khua động, thì có phất cờ xí, đập xe, đập ngựa, khua binh khí, vỗ đầu, dậm chân: bảy cách khua động đều phải thực hành một lần. | Regarding maneuvers/movements, there is waving flags and banners, striking chariots, striking horses, rattling weapons, patting the head, and stomping the feet: all seven movements must be practiced once. |
| 146.- KHUYẾT ĐIỂM: | 146.- FLAWS: |
| Nếu đông cũng như ít, hơn cũng như thua, binh khí chẳng sắc bén, giáp trụ chẳng bền bỉ, xe không vững chắc, ngựa không chạy hay, đông mà chẳng tự mình có nhiều, như thế là chưa được đạo | If many are like few, victory is like defeat, weapons are not sharp, armor is not durable, chariots are not steady, horses do not run well, and having many is not having much strength in oneself: this is not yet mastering the Way. |
| 147.- TÁM TRẬN, CHÍN QUÂN: | 147.- EIGHT FORMATIONS, NINE ARMIES: |
| Khí thế mạnh mẽ đều do tám trận Thiên, Địa, Phong, Vân, Long, Hổ, Điểu, Xà mà ra. Lại lập ra chín quân, để phân biệt rõ, và xây đắp khí thế của trận hình. | The strong momentum originates from the eight formations: Heaven, Earth, Wind, Cloud, Dragon, Tiger, Bird, and Snake. Nine armies are also established to clearly distinguish and build the momentum of the battle formation. |
| Một là thân quân gồm những gia đinh mạnh mẽ để hộ vệ đại tướng. | First is the Personal Army (Thân Quân), consisting of strong family retainers to guard the Great General. |
| Một là phẫn quân gồm những người muốn báo thù, nguyện đi trước. | Second is the Resentful Army (Phẫn Quân), consisting of people seeking revenge, who volunteer to go first. |
| Một là thủy quân có thể xông pha sóng nước, lật thuyền trộm chèo. | Third is the Water Army (Thủy Quân), capable of charging through waves, capsizing boats, and stealing oars. |
| Một là hỏa quân có thể phi ngựa xông pha lửa đạn, từ xa đến hãm trận địch. | Fourth is the Fire Army (Hỏa Quân), capable of riding horses through fire and projectiles, arriving from afar to breach the enemy’s formation. |
| Một là cung nỗ quân có thể ẩn nấp chỗ hang hầm, kéo dây cung cùng buông tên một lượt, chế ngự được quân địch nhgoài trăm bước. | Fifth is the Bow and Crossbow Army (Cung Nỗ Quân), capable of hiding in caves and tunnels, drawing bows and releasing arrows simultaneously, controlling the enemy beyond a hundred paces. |
| Một là xung quân có sức mạnh lay chuyển núi non, khí thế hiện ra ở cờ xí, dùng để hãm trận người, bắt bọn giặc mạnh. | Sixth is the Assault Army (Xung Quân), possessing the strength to move mountains, their momentum displayed on flags, used to breach formations and capture strong bandits. |
| Một là kỵ quân, kiêu dũng khác thường, phóng ngựa qua lại giữa hai trận, đuổi đánh quân địch ở chốn xa xôi. | Seventh is the Cavalry Army (Kỵ Quân), extraordinarily brave and fierce, galloping back and forth between two formations, pursuing the enemy in distant places. |
| Một là xa quân, tài sức khéo léo nhanh nhẹn, tới thì xông pha tên đá, lui lấn át quân kỵ, khiến địch không thể đụng đến ta. | Eighth is the Chariot Army (Xa Quân), skillful and nimble in talent and strength. Advancing, they charge through arrows and stones; retreating, they overpower the cavalry, making it impossible for the enemy to touch us. |
| Một là du quân qua lại lanh lẹ để tuần phòng, cứu ứng ba quân, mọi cử động đều liên hệ đến ba quân, có những kẻ leo trèo nhanh nhẹn, đi như rắn, nấp như chuột, leo đèo, xuống vực, vượt thành, khoét vách… | Ninth is the Scouting Army (Du Quân), moving swiftly to patrol, reinforce the three armies; all their movements are connected to the three armies. They include those who climb quickly, move like snakes, hide like mice, climb passes, descend ravines, breach city walls, and tunnel through walls… |
| Chín toán quân nói trên chạy đi chạy lại để che chở trung quân, còn dư thì chia ra tám góc. Ở các góc để chế ngự, hợp lại để cùng ra quân. Có thể co, có thể dãn, khiến cho trong một trận tất cả huyết mạch đều liên lạc với nhau, liên kết chằng chịt mà thông suốt hết thảy. | The nine armies mentioned above move back and forth to protect the central army; the remainder is divided into eight corners. At the corners, they maintain control; when combined, they march out together. They can contract and expand, ensuring that within one formation, all vital connections are linked, intricately connected yet entirely coherent. |
| 148.- HÒA HIẾU VÀ THÀNH TÍN: | 148.- HARMONY AND SINCERITY: |
| Kết hợp ba quân thì được đông đảo vậy. Chỉ nhờ vào sự hòa hiếu để kết hợp mà thôi. Kẻ trí xét nó, kẻ dạn dùng nó, kẻ muốn thỏa mãn nó, kẻ bất khuất nuôi sống nó. Làm bộc lộ sự căm tức, làm sống lại hận thù. Thấy mụt nhọt của người như của mình, bắt tội người mà trừ giết thì như tỏ lòng bất nhẫn. Kẻ có công lao nhỏ nhặt cũng phải ghi chép. Kẻ làm được việc thì ban cấp chẳng thường. Được tiền của thì chia đều. Đối với kẻ theo hầu giúp việc thì thương xót. Vỗ về dân chúng, tìm mời kẻ thành tín. Bắt địch chớ giết nhiều. Nếu thành tín như thế, há chỉ có ba quân tuân theo sự chỉ huy của ta thôi đâu? Tất cả thiên hạ sẽ trông ngóng ta như đón gió mát vậy. | Combining the three armies makes them numerous. This combination is solely achieved through harmony and affection. The wise observe it; the brave utilize it; the ambitious satisfy it; the unyielding sustain it. Revealing resentment, reviving hatred. Seeing another’s sore as one’s own, executing an offender to eliminate them is a show of intolerance. Minor merits must be recorded. Those who achieve something are rewarded irregularly. Acquired wealth is divided equally. Compassion is shown to assistants and servants. The populace is soothed; the trustworthy are sought out. In capturing the enemy, do not kill excessively. With such sincerity, will it only be the three armies following our command? The entire world will look up to us as if anticipating a refreshing breeze. |
| 149.- CẦM BINH: | 149.- COMMANDING THE ARMY: |
| Việc binh chẳng phải là việc hay. Cái tài làm lợi cho mình cũng là cái tài chuốc hại vào mình. Kẻ mạnh ắt phải giết, kẻ dạn ắt có lòng lang sói. Kẻ trí ắt phải giả trá, kẻ mưu đồ ắt phải nhẫn nhịn. Việc binh không thể bỏ sót những kẻ m ạnh, dạn, trí, mưu mà không dùng, tức là không thể bỏ sót những kẻ lang sói, ham giết, giả trá, nhẫn nhịn. Cho nên kẻ cầm binh giỏi thì dùng được tài năng, bỏ điều bất lợi, thâu thập điều bổ ích, trừ khử điều tổn hại, như thế thiên hạ không khi nào thiếu kẻ tài năng. Kẻ cựu thù cũng có thể chiêu vời, kẻ làm giặc cũng có thể vỗ về, kẻ trộm cướp cũng có thể cất nhắc. Kẻ quả cảm khinh thường pháp luật, kẻ theo hùa với quân địch, và kẻ xa lạ đều có thể dùng được cả. | Military affairs are not necessarily good. The talent for benefiting oneself is also the talent for inviting harm upon oneself. The strong must kill; the brave must have the heart of a wolf. The wise must be deceitful; the strategists must be patient. In military affairs, one cannot omit the strong, brave, wise, and strategic; that is, one cannot omit the wolf-like, the murderous, the deceitful, and the patient. Therefore, one skilled in commanding the army utilizes talent, discards disadvantages, gathers benefits, and eliminates harms. In this way, the world is never short of talent. Old enemies can be recruited; bandits can be appeased; thieves can be promoted. The courageous who disdain the law, those who collude with the enemy, and strangers can all be utilized. |
| 150.- RÈN LUYỆN: | 150.- TEMPERING: |
| Ý khởi mà sức yếu, đó là khí suy. Sức dư mà lòng sợ trở ngại, đó là thiếu gan mật. Lúc khí đã suy, gan mật đã mất, thì trí dũng cũng hết mà không thể dùng. Cho nên cần phải lập thế để luyện khí, coi nhẹ thắng lợi để luyện mật, bày tỏ lòng mình để luyện tình, tập tành để luyện trận. | The will arises but the strength is weak: that is declining spirit (khí). Strength is abundant but the heart fears obstacles: that is a lack of courage (gan mật). When the spirit has declined and courage is lost, wisdom and bravery are also gone and cannot be utilized. Therefore, one must establish momentum to temper the spirit, view victory lightly to temper courage, reveal one’s heart to temper emotion, and practice to temper formation. |
| 151.- KHÍCH LỆ: | 151.- ENCOURAGEMENT: |
| Khi khích lệ quân sĩ, chẳng nên nhờ cậy vào pháp luật. Danh vọng được thêm thì kẻ cương dũng phấn khởi. Đem lợi lộc mà dẫn dụ thì kẻ nhẫn nại, quả quyết sẽ phấn khởi. Dùng thế lực mà bức bách, lấy nguy nạn mà vây hãm, dùng xảo thuật mà lừa dối thì kẻ nhu nhược cũng phấn khởi. Nếu tướng biết thi ân, thị uy thì lòng quân hòa hiệp, việc mưu đồ sẽ thành tựu, ắt là sĩ tốt trong ba quân sẽ giống như rồng cọp rình mồi, khi gặp địch thì khắc chế ngay mà lại có thể lập thế giúp oai nêu cao tiết khí, nếu có thua chạy cũng không mất nhuệ khí, tuy gặp nguy nan vẫn không sờn lòng, như thế bất kỳ ai, ở lúc nào cũng được phấn chấn. | When encouraging soldiers, one should not rely solely on law. If reputation is enhanced, the resolute and brave are inspired. If profit is used as a lure, the patient and decisive are inspired. Using force to coerce, using peril to besiege, and using cunning to deceive can even inspire the weak-willed. If the general knows how to bestow favor and display authority, the army’s morale is harmonious, and plans will succeed. The soldiers of the three armies will be like dragons and tigers stalking prey. When encountering the enemy, they immediately subdue them, and furthermore, they establish momentum to enhance authority and uphold integrity. Even if they retreat, their spirit is not lost; even in danger, their resolve does not waver. In this way, anyone, at any time, can be inspired. |
| 152.- PHÁP LỆNH: | 152.- LAW AND ORDER: |
| Ràng buộc ngựa thì lấy giàm mà đóng vào đầu, muốn ràng buộc binh sĩ thì dùng pháp lệnh. Cho nên muốn hơn thiên hạ thì không thể bỏ pháp luật. Nhưng phải thi ân trọng hậu rồi mới có thể thi hành pháp luật. Hình phạt phải thi hành rồi sau mới lập uy được. Như thế kẻ giỏi dùng binh lấy tiêu chuẩn được, thua để định công tội, biết rõ ai đánh, ai chạy để cứu giúp kẻ tổn thương. Giết một người mà mọi người khiếp uy, phạt kẻ hèn nhát, chém kẻ thất bại, mà quân sĩ càng thêm phấn khởi. Đứng nghĩ lặng lẽ như núi non, chuyển động mau lẹ như băng đổ, khiến cho quân sĩ không dám khinh lờn phép tắc, cho nên chỉ thắng lợi mà không thất bại. | To restrain a horse, a bridle is placed on its head; to restrain soldiers, law and order are used. Therefore, to surpass the world, one cannot abandon the law. However, one must first bestow heavy favors before law can be enforced. Punishment must be executed before authority can be established. Thus, the one skilled in military deployment uses the standard of gain and loss to determine merit and fault, clearly knowing who fights and who flees to assist the injured. Killing one person makes everyone fear the authority; punishing the cowardly, executing the defeated, inspires the soldiers even more. Standing still and contemplating silently like mountains, moving swiftly like a collapsing iceberg, makes soldiers dare not slight the rules, thus one only gains victory and does not suffer defeat. |
| 153.- DÙNG TÀI: | 153.- UTILIZING TALENT: |
| Than tiếc rằng trời khó sinh nhân tài mà có kẻ sĩ trí mưu đến nhờ vả lại không được trọng dụng, có tướng chịu đi đánh địch mà ta lại ngăn cản. | It is regrettable that Heaven rarely produces talent, yet resourceful scholars who seek reliance are not highly valued, and generals willing to attack the enemy are restrained by us. |
| 154.- LO NGHĨ ĐẾN QUÂN SĨ: | 154.- CARING FOR THE SOLDIERS: |
| Kẻ làm tướng phải hỏi thăm việc hư hại, chẳng bao giờ sai khiến mà không thông cảm, đó là cách lo nghĩ bậc nhất đến quân sĩ. Khi quân sĩ phải mang giáp trụ trải nắng dầm sương, đói khát thiếu thốn, thân thể bị thương tích mà chẳng dám than khổ, gặp cơn hiểm nạn mà chẳng dám kêu mệt, cho nên kẻ giỏi dùng binh chẳng để quân sĩ của mình bị địch vây hãm, ai theo thì dùng, ai bỏ thì giết, đó là cách lo nghĩ bậc hai đến quân sĩ. | The general must inquire about damages, never giving orders without empathy: that is the highest form of care for the soldiers. When soldiers must wear armor under the sun and in the dew, suffer hunger and thirst, and are wounded yet dare not complain of hardship, encountering peril yet dare not cry out fatigue. Therefore, the one skilled in warfare does not allow their soldiers to be besieged by the enemy. Whoever follows is used; whoever abandons is killed: that is the second form of care for the soldiers. |
| 155.- NHUỆ KHÍ: | 155.- SHARP SPIRIT (MORALE): |
| Nuôi uy thì quý ở sẵn có, ứng biến thì quý ở mưu cao. Hai quân đang đánh nhau, nghe hô một tiếng thì phấn khởi, đó chỉ nhờ nhuệ khí mà thôi. Quân địch đông đảo đánh tới dữ dội, còn ta ít quân mà tới ngăn chặn chúng được, đó cũng là nhờ nhuệ khí. Giữa đám quân địch, quân ta ra vào, lui tới, xông xáo dọc ngang được, đó cũng là nhờ nhuệ khí. Tướng kiêu dũng, mạnh mẽ, dữ tợn, đó là tướng có nhuệ khí. Như gió, như mưa, làm rung chuyển núi rừng, đó là có nhuệ khí. Tướng đánh tới dữ dội, quân nhảy tới xông xáo, đó là tướng, quân đều có nhuệ khí. Dùng nhuệ khí không đúng chỗ thì vấp ngã, không có nhuệ khí thì suy. Có cơ trí mà có thể chu toàn, phát ra mà thâu lại được thì nhuệ khí không bao giờ hết. | Nurturing authority is valued in what is already possessed; adaptation is valued in high strategy. Two armies are fighting, and hearing one shout, they are inspired: this is solely due to the sharp spirit (nhuệ khí). Numerous enemy troops attack fiercely, yet our small army can intercept them: this is also due to the sharp spirit. Amidst the enemy troops, our army can advance, retreat, and charge back and forth: this is also due to the sharp spirit. A general who is arrogant, brave, strong, and fierce: that is a general with the sharp spirit. Like wind, like rain, shaking mountains and forests: that is having the sharp spirit. The general attacks fiercely, the troops charge forward: that means both the general and the troops have the sharp spirit. Using the sharp spirit in the wrong place leads to stumbling; without the sharp spirit, one declines. Having resourcefulness to be complete, releasing and retracting it: the sharp spirit will never be exhausted. |
| 156.- PHÉP CHIẾN ĐẤU: | 156.- THE ART OF COMBAT: |
| Phép chiến đấu là so sánh đạo nghĩa, lập tốt ngũ, định hàng cột, chỉnh đốn đường ngang lối dọc, xét danh thực. Khi đứng mà đi tới thì cúi xuống, khi ngồi mà đi tới thì quỳ gối. Sợ thì sắp cho dày, thấy nguy hiểm thì ngồi xuống. Ở xa mà nhìn thì không sợ, ở gần đứng nhìn thì không tan rã. Dưới ngôi vua, quân hai bên trái phải bỏ giáp ngồi xuống, thong thả thề nguyền. | The art of combat is comparing righteousness, establishing platoons and squads, fixing column ranks, organizing horizontal and vertical paths, and examining names and reality. When standing and advancing, one bows; when sitting and advancing, one kneels. If fearful, arrange densely; seeing danger, sit down. Looking from afar, there is no fear; standing close and observing, they do not collapse. Below the ruler’s position, the army on the left and right sides remove their armor and sit, slowly swearing oaths. |
| 157.- HỔ BÔN: | 157.- THE TIGER HEAD SOLDIER (HỔ BÔN): |
| Trong một toán quân, ắt có hạng hổ bôn (dõng sĩ) có sức gánh nổi vạc, khỏe chân chạy hơn ngựa nhung, đều đủ sức giựt cờ giết tướng. Nếu được như thế, nên chọn riêng họ ra để mà thương yêu quí mến họ, đó gọi là quân lệnh. Chia họ ra năm thứ binh, có tài năng, có sức mạnh, có sức khỏe, nhanh nhẹn, nuôi chí nuốt địch. Ban thêm phẩm tước cho họ, để họ quyết thắng, chăm nom cha mẹ vợ con của họ, thưởng để khuyến khích họ, phạt để họ sợ uy, đó là phép bày trận vững chắc, có thể giữ gìn lâu dài. Biết xét liệu việc ấy thì có thể dấy binh gấp bội. | In an army unit, there must be Tiger Head soldiers (brave men) with the strength to carry a cauldron and legs faster than a war horse, all capable of seizing flags and killing generals. If such people are found, they should be selected separately and cherished; that is called the military order. Divide them into five types of soldiers: those with talent, those with great strength, those with agility, those who nurture the will to devour the enemy. Grant them additional ranks to make them determined to win. Care for their parents, wives, and children; reward them to encourage them, punish them to inspire awe. That is the method for establishing a steadfast formation that can be maintained for a long time. Knowing how to consider this matter allows one to multiply the army’s strength. |
| 158.- CONG THẲNG: | 158.- CURVE AND STRAIGHT: |
| Võ Hầu nói rằng: Biết trước được cái kế cong thẳng thì sẽ thắng, đó là phép tranh giành. | Marquis Wu said: Knowing the strategy of the curve and the straight line in advance leads to victory. That is the art of contention. |
| 159.- HIỆU LỆNH: | 159.- COMMANDS: |
| Sách Quân Chính nói rằng: Nói mà không nghe nhau nên mới bày ra chiêng trống. Nhìn nhau mà không thấy nên mới bày ra cờ xí. Mọi người đã chuyên nhất nên kẻ mạnh dạn không được tiến tới một mình, kẻ khiếp sợ không dám đi lui một mình, đó là phép sử dụng số đông vậy. | The Jun Zheng (Military Governance) book says: Because people cannot hear each other’s speech, gongs and drums are established. Because people cannot see each other’s sight, flags and banners are established. When everyone is unified, the brave do not dare to advance alone, and the fearful do not dare to retreat alone. That is the method of utilizing large numbers. |
| 160.- ĐIỀU TRÔNG MONG: | 160.- ASPIRATIONS: |
| Năm điều trông mong: | Five aspirations: |
| – Mong sĩ tốt được tráng kiện | – Aspiring for soldiers to be robust and strong |
| – Mong cung tên bắn trúng | – Aspiring for bows and arrows to shoot accurately |
| – Mong tập luyện dao, dáo được tinh thục | – Aspiring for the practice of knives and spears to be proficient |
| – Mong bộ ngũ bày trận được hợp độ | – Aspiring for the formation of platoons and squads to be appropriate |
| – Mong dùng chiên trống cờ xí cho đúng tiết | – Aspiring for gongs, drums, flags, and banners to be used with correct timing |
| Không được làm điều gì bậy bạ vô ích. Cho nên nếu không trông mong ở công việc thì có thể trông mong thắng trận được sao? | Nothing useless or wrong should be done. Therefore, if one does not aspire to the task, how can one expect to win the battle? |
| 161.- PHÂN CÔNG: | 161.- DIVISION OF LABOR: |
| Theo phép giao chiến thì kẻ ngắn cầm mâu kích, kẻ dài cầm cung nỏ, kẻ mạnh cầm cờ xí, kẻ dạn cầm chiêng trống, người yếu làm việc vặt vãnh và nuôi ăn, người trí làm chủ mưu, hàng xóm nương nhau, các đội thập đội ngũ che chở nhau. | According to the art of combat, the short carry halberds and spears, the tall carry bows and crossbows, the strong carry flags and banners, the brave carry gongs and drums, the weak do menial work and provide food, the wise are the strategists. Neighbors rely on each other, and the squads and platoons protect each other. |
| 162.- CHIÊNG TRỐNG: | 162.- GONGS AND DRUMS: |
| Nghe một tiếng trống thì sắp binh chỉnh tề, nghe hai tiếng trống thì tập trận, nghe ba tiếng trống thì đi ăn, nghe bốn tiếng trống thì làm việc nghiêm chỉnh, nghe năm tiếng trống thì vào hàng, nghe trống và chiêng cùng đánh một lần rồi mới đưa cờ lên. | Hearing one drum beat, the army arranges in order; hearing two drum beats, train the formation; hearing three drum beats, eat; hearing four drum beats, work solemnly; hearing five drum beats, enter the ranks; hearing the drum and gong beat simultaneously, then raise the flag. |
